Kohera Vortaro
183 terminoj difinitaj ene de logika strukturo. Neniu ambigueco. Neniuj kontraŭdiroj.
A
Aganto (Agent)
Io, kio povas formi intencojn, fari decidojn kaj ekagi.
Ageco (Agency)
La kapablo iniciati agojn.
Ago (Action)
Ŝanĝo en la medio kaŭzita de aganto.
Amo (Love)
Libervola ŝablono de zorgo, atentado kaj sindediĉo al alia aganto, fondita sur libereco prefere ol sur devo. Ĝi kreskas per elektita kunligo, honesta komunikado kaj reciproka respekto al limoj. Amo ne donas posedon aŭ regadon; ĝi subtenas la aŭtonomion de la alia. Ĝi fortiĝas kiam ambaŭ agantoj…
Antaŭdiro (Prediction)
Pretendo pri tio, kio okazos, bazita sur modelo aŭ kredo. Antaŭdiroj estas la maniero per kiu modeloj alfrontas realon; malĝustaj antaŭdiroj malkaŝas erarojn.
Arto (Art)
Kreita ŝablono celata por esprimi, esplori aŭ komuniki ion al aliaj. Ĝi ne postulas belecon, aprobon aŭ interkonsenton; ĝia difina trajto estas la intenco de la kreinto kunhavigi percepton, senton, ideon aŭ sperton. La signifo de arto ne enestas en la objekto sole, sed estiĝas en la interago inter…
Atentado (Attention)
La fokusigo de konscieco sur apartan aĵon dum oni ignoras aliajn. Atentado elektas tion, kion la menso prilaboras plej forte en donita momento.
Avantaĝo (Benefit)
Io kion aganto valoras kaj volonte akceptas. Se "avantaĝo" estas trudita al iu, ĝi ne estas avantaĝo sed malutilo.
Aŭtonomio (Autonomy)
La kapablo formi intencojn kaj fari decidojn sen ekstera regado.
Aŭtoritato (Authority)
Aganto aŭ grupo pretendanta la rajton diri al aliaj kion fari aŭ preni tion, kion ili posedas. Aŭtoritato estas nur potenco asertata kaj havas neniun moralan forton krom se ĝi venas el la libervola interkonsento de ĉiuj.
B
Beleco (Beauty)
La sperto de harmonio inter la percepto de aganto kaj la ŝablonoj kiujn li renkontas. Ĝi estiĝas kiam io kunfitas en maniero kiun la observanto trovas plaĉa, signifoplena aŭ ekvilibra. Beleco ne estas eco de la objekto mem sed reago ene de la observanto, formita de liaj sensoj, memoroj kaj valoroj.…
Bona Novaĵo (Good News)
La atingebla promeso, ke civilizo, sub daŭra libervola kunlaboro, povas liveri senliman vivoplilongigon al ĉiuj, kiuj partoprenas en ĝia konstruado. Bona Novaĵo estas teknika senmorteco limigita de la fiziko, ne de la fido — gajnita per komerco, novigo kaj konsento, ne donacita de aŭtoritato aŭ…
Bono (Good)
Ago estas bona se ĝi respektas konsenton, ne kreas nevolajn viktimojn, kaj reduktas aŭ riparas malutilon. Bonaj agoj konservas aŭ pligrandigas libervolan kunlaboron, konfidon kaj la kapablon de agantoj agi libere ene de la realo. Kiam malutilo jam okazis, bono konsistas en justeco: ĉesigi pluan…
C
Civila Libereco (Liberty)
La natura stato de libereco, kie individuoj agas, posedas kaj komercas sen malutilo aŭ forto de aliaj. Civila Libereco emerĝas el la senfina ŝanĝo kaj logiko, protektata de la Ora Regulo — ajna erodo de ĝi (kiel per aŭtoritato aŭ socialismo) kreas viktimojn kaj devas esti restarigita per justeco.
Civiliza Rapideco (Civilizational Velocity)
La rapido per kiu socio konvertas kunlaboron, scion kaj akorditajn instigilojn en vivkonservajn solvojn antaŭ ol morteco superas la progreson. La rapideco determinas kiu vivas kaj kiu mortas en la vetkuro inter individua morteco kaj kolektiva progreso. Sistemoj kiuj maksimumigas libervolan…
Civilizo (Civilization)
La emerĝa tavolo de akumulita scio, rafinitaj iloj kaj daŭraj ŝablonoj, kiu estiĝas kiam individuoj sin okupas pri libervola interŝanĝo trans la tempo. La civilizo estas la kolektiva memoro kaj antaŭdira kapablo de la homaro — ne afero kiu regas homojn, sed la substrato de komuna kompreno, kiu…
D
Damaĝo (Damage)
Negativa ŝanĝo al ies korpo, proprieto aŭ libereco kiun li ne konsentis. La damaĝo estas la materia grando de tio kio estis perdita — la parto kiun restituo riparas. Nedezirata damaĝo al aganto estas malutilo, kaj malutilo estas tio kio kreas viktimojn.
Decido (Decision)
La sindevontigo agi laŭ intenco.
Demokratio (Democracy)
Grupa decidprocedo en kiu reguloj estas elektataj per voĉdonado. Voĉdono ne povas krei konsenton; agoj kiuj malobservas limojn ankoraŭ kreas viktimojn, eĉ se subtenataj de plimulto.
Devigado (Enforcement)
La uzo de forto aŭ minaco de forto por igi regulojn obeataj. Devigado estas pravigita nur por ĉesigi aŭ ripari realan malutilon.
Devigo (Coercion)
Ekstera premo kiu superregas aŭ anstataŭas la intencojn aŭ decidojn de aganto, kiel preni tion kion li posedas aŭ devigi lin agi sen interkonsento. La devigo rompas la Oran Regulon kaj kreas viktimojn; ĝi estas malĝusta krom kiam ĝi estas aplikata kiel proporcia puno pro malutilo jam farita.
Devo (Obligation)
Devo libere akceptita per interkonsento. Devoj kreitaj per forto ne estas veraj devoj.
Doloro (Pain)
Malagrabla fizika aŭ mensa sperto kaŭzita de damaĝo aŭ la minaco de damaĝo. Doloro signalas malutilon jam okazantan aŭ baldaŭ okazontan.
E
Efiko (Effect)
Ŝanĝo produktita de antaŭa kaŭzo. Efikoj povas sekvi el agoj (ŝanĝoj kaŭzitaj de agantoj) aŭ el naturaj procezoj (ŝanĝoj sen aganto). Kiam efiko transiras la limojn de alia aganto kontraŭ ties konsento, ĝi fariĝas malutilo; la aganto, kies ago produktis ĝin, portas la respondecon pri restituo.
Ekonomio (Economy)
La reto de memvolaj komercoj kaj produktadoj inter homoj traktantaj malabundon. Ekonomio prosperas per libera komerco kaj instigiloj, malsukcesante kiam forto (kiel reguligoj aŭ impostoj) distordas ĝin rompante konsenton, instigilojn kaj malcentralizitan scion. El senfina ŝanĝo, ekonomioj…
Eksterleĝulo (Outlaw)
Aganto kies kulpo ne povas esti fermita ĉar li detruis la viktimon kiu tenis suverenan potencon super la ŝuldo — tipe per murdo. La pretendo de la eksterleĝulo je la protekto de la Ora Regulo estas forlasita: li montris per sia ago ke li malakceptas reciprokecon. Neniu aganto havas la devon komerci…
Elekto (Choice)
Decido farita libere, sen forto, minacoj aŭ mensogoj. Sen elekto, respondeco malaperas.
Eligo (Output)
Informo aŭ ago sendita en la medion.
Emerĝo (Emergence)
La procezo per kiu stabilaj strukturoj, leĝoj kaj rilatoj aperas kiel daŭraj ŝablonoj ene de senfina ŝanĝo. Nenio estas trudita de ekstere; spaco, tempo, geometrio kaj fizikaj konstantoj ne estas fundamentaj sed memorganiziĝas el la fluo de transformiĝo. Leĝo estas memoro, inercio estas kutimo, kaj…
Enigo (Input)
Informo ricevita el la medio.
Eraripovo (Fallibility)
La fakto ke ĉiuj agantoj faras erarojn kaj ne estas perfektaj en sagaco aŭ boneco. Sistemoj kiuj supozas ke agantoj estas senriproĉaj bezonas forton por funkcii, kio rompas liberecon kaj kondukas al malutilo.
Eraro (Error)
Malkongruo inter pretendo, kredo, modelo aŭ antaŭdiro kaj la realo. Eraro ne estas malbono; rifuzi korekti ĝin estas.
Eskatologio (Eschatology)
La studo de lastaj aferoj: kien civilizo iras, kio validas kiel la fino, kaj ĉu la fino estas fiksita aŭ elektita. Pli malnova eskatologio traktas la finon kiel ion transdonitan — juĝo, kolapso aŭ savo alvenanta de ekster la mondo, laŭ horaro kiun neniu regas. La kohera vido inversigas tion. La…
Esprimo (Expression)
La procezo de produktado de eligoj, inkluzive de agoj, kiuj transdonas ideojn aŭ informojn.
F
Feliĉo (Happiness)
Stato, en kiu estas neniuj problemoj kaj ĉio disvolviĝas laŭ la atendoj — tio estas, la modeloj de aganto kongruas kun la realo, do ĝi renkontas malmultajn nedezirindajn surprizojn. Ami tion, kion oni faras, kaj simpleco estas ĝiaj ŝlosiloj; scienco kaj tekniko riĉigas ĝin aldonante ĉarme…
Fido (Faith)
Konfido aŭ sindediĉo tenata sub necerteco, kie la pruvaĵo ne, aŭ ne povas, decidi la demandon. Fido povas subteni esperon, signifon kaj decidemon; pri demandoj kiujn pruvaĵo ne povas atingi, ĝi povas esti nek pruvita nek malpruvita. Ĝi fariĝas danĝera nur kiam ĝi fermas sin al korekto pri demandoj…
Forto (Force)
Fizika trudado aŭ la kredinda minaco de fizika trudado kiu superas konsenton.
Fraŭdo (Fraud)
Trompo uzata por akiri valoron, regadon aŭ interkonsenton kiun la trompita aganto ne estus doninta kun plena informo.
H
Hierarkio (Hierarchy)
Strukturo kie iuj pretendas potencon super aliaj, ofte sen konsento. Hierarkioj fariĝas legitimaj nur per libervola interkonsento; devigitaj naskas devigon kaj eraron, ĉar potenco ignoras instigilojn kaj disvastigas nescion. En senfina ŝanĝo, plataj, emerĝaj ordoj (kiel merkatoj) superas rigidajn…
I
Ideo (Idea)
Formita penso pri kiel io estas, povus esti, aŭ devus esti. Ideoj povas esti kunhavigitaj, testitaj, plibonigitaj aŭ malakceptitaj per logiko kaj sperto.
Individuo (Individual)
Sola pensanta aganto kapabla je elekto, konsento kaj respondeco.
Influo (Influence)
Kondiĉo kiu pligrandigas aŭ malpligrandigas la verŝajnecon de efiko.
Instigiloj (Incentives)
Rekompencoj aŭ punoj kiuj gvidas tion, kion homoj faras. Bonaj sistemoj uzas ilin nature (kiel profito por peniga laboro), dum malbonaj (kiel socialismo) ilin ignoras, kondukante al pigreco aŭ mankoj.
Intelekta Proprieto (Intellectual Property)
Nomi ideon "proprieto" ne faras ĝin tia. Proprieto postulas malabundon — ideojn oni povas dividi sen perdo por la origininto. Malpermesi al aliaj uzi siajn proprajn rimedojn por reprodukti ŝablonon estas devigo, ne protekto. Patentoj, kopirajtoj kaj similaj monopoloj estas donitaj per forto, kreas…
Inteligenteco (Intelligence)
La kapablo de aganto konstrui modelojn kies antaŭdiroj fidinde kongruas kun la realo trans pligrandiĝanta gamo de novaj situacioj, kaj korekti ilin kiam ili malsukcesas. Inteligenteco estas mezurata, ne deklarata — laŭ kiom vaste, kiom fidinde, kaj sub kiom da noveco kaj risko la modeloj de aganto…
Intenco (Intention)
Planita direkto por ago. Intenco gravas por kompreni kial aganto agis, sed ne forviŝas malutilon jam kaŭzitan.
Interkonsento (Agreement)
Klara, libervola renkontiĝo de mensoj, kie ĉiuj flankoj komprenas kaj akceptas la kondiĉojn por proponita interago kiu tuŝas limojn. Sen interkonsento aŭ permeso, ago kiu transiras la limon de alia defaŭlte fariĝas malobservo kaj malutilo.
Interŝanĝo (Exchange)
Reciproka donado inter homoj. Interŝanĝo ĉesas esti reala en la momento kiam forto aŭ trompo eniras.
J
Justeco (Justice)
Justeco estas la suverena ago de la viktimo, kiu fermas la moralan ŝuldon kreitan de malutilo. La ŝuldo povas esti fermita per enkasigo — proporcie respegulante la malutilon reen al la ofendinto (repago) — aŭ per libervola malŝarĝo (pardono). Ambaŭ forviŝas la kulpon. Restituo riparas la materialan…
K
Kapitalismo (Capitalism)
Sistemo kie homoj libere komercas proprieton, ideojn kaj laboron sen forto aŭ enmiksiĝo. Ĝi emerĝas nature el senfina ŝanĝo kaj instigiloj, rekompencante novigon kaj traktante malabundon per libervolaj interŝanĝoj. Malkiel socialismo, ĝi ne bezonas devigon por funkcii kaj kreas riĉon per respekto…
Kaŭzado (Causation)
La rekta ligo inter ago kaj ĝia rezulto. Sen kaŭzado, kulpigo estas nelogika.
Kaŭzo (Cause)
Kondiĉo kiu produktas efikon.
Kolektiva Puno (Collective Punishment)
Puni grupon pro la agoj de unu aŭ kelkaj el ĝiaj membroj, sendepende de individua kulpo. La kolektiva puno ĉiam kreas senkulpajn viktimojn kaj sekve estas maljusteco.
Kolektiva Respondeco (Collective Responsibility)
Teni homojn respondecaj pro malutilo kiun ili ne kaŭzis, surbaze nur de ilia membreco en grupo. La kolektiva respondeco rompas la logikon, ĉar la respondeco sekvas kaŭzadon kaj individuan agon, ne identecon aŭ asociiĝon.
Kolektivo (Collective)
Grupo de individuoj. Kolektivo havas neniujn rajtojn preter la rajtoj de siaj membroj.
Komerca Partnero (Trade Partner)
Iu, kun kiu vi interagas en libervola interŝanĝo. En komerco ambaŭ partneroj celas avantaĝon; se unu ne konsentas, tute ne ekzistas komerco.
Komerco (Trade)
Libervola interŝanĝo de valoro inter homoj. Ĝi devas esti libera, honesta, kaj sen malutilo. Protekti ĝin de erodo (kiel fare de politikistoj) estas ŝlosila por libereco; interfero estas punata.
Kompreno (Understanding)
Ekkapti kiel ideoj, faktoj aŭ procezoj interligiĝas kaj influas unu la alian. Kompreno klarigas kial io funkcias, ne nur ke ĝi funkcias.
Komunikado (Communication)
Transigo de informo inter agantoj per signaloj.
Kondiĉoj (Terms)
La specifaj kondiĉoj aŭ detaloj de interkonsento, negoco, aŭ komerco. La kondiĉoj devas esti klaraj, honestaj, kaj konsentitaj libervole; kaŝitaj aŭ devigitaj kondiĉoj malvalidigas la tuton, transformante ĝin en trompon aŭ devigon kiu postulas restituon.
Konduto (Behavior)
Ŝablono de agoj tra la tempo.
Konfido (Trust)
Certeco ke aliaj ne mensogos, ne ŝtelos, nek uzos forton. Konfido estas la fundamento de kunlaboro kaj komerco.
Konkurenco (Competition)
La natura procezo de individuoj aŭ grupoj klopodantaj oferti pli bonan valoron en interŝanĝoj. La konkurenco pelas plibonigon kaj efikecon sen forto, punante erarojn per perditaj okazoj anstataŭ per altruditaj punoj. Ĝi akordas kun senfina ŝanĝo, ĉar rigidaj monopoloj (ofte truditaj de aŭtoritato)…
Konscieco (Awareness)
La rekono aŭ detekto de io fare de la menso — interna (pensado, sentado) aŭ ekstera (objektoj, eventoj). Konscieco estas esti atenta al io, kion la menso povas reprezenti.
Konscio (Consciousness)
Rekursia memmodelado ene de ŝablono de ŝanĝo. La konscio emerĝas kiam la ŝablono de aganto fariĝas sufiĉe kompleksa por reprezenti sin mem kaj sian rilaton al la ĉirkaŭa fluo. Ĝi ne estas substanco aŭ donaco sed procezo: la ŝablono observanta kaj alĝustiganta sian propran transformiĝon en reala…
Konsekvenco (Consequence)
Kio sekvas el ago. Justaj konsekvencoj estas ligitaj al malutilo efektive kaŭzita, ne al intenco, statuso aŭ potenco.
Konsento (Consent)
La libera akcepto de io sen premo, trompo aŭ manipulado. Vera komerco kaj interkonsentoj postulas konsenton de ĉiuj flankoj; sen ĝi, agoj fariĝas ŝtelo aŭ malutilo, kiun oni devas ripari per restituo.
Kontrakto (Contract)
Libervola interkonsento kiu kreas klarajn atendojn pri agoj aŭ rezultoj.
Kontrakto-Rompo (Contract Breach)
La malsukceso plenumi la kondiĉojn libervole interkonsentitajn en kontrakto. Rompo kreas viktimon -- la partion kiu fidis je la interkonsento kaj suferis damaĝon pro ĝia malobservo. La rompinta partio ŝuldas restituon pro la kaŭzita damaĝo. Rompo ne estas renegocado; renegocado postulas konsenton…
Kredo (Belief)
Ideo kiun aganto tenas vera, ĉu aŭ ne ĝi kongruas kun la realo. Kredo fariĝas danĝera kiam oni traktas ĝin kiel nepridemandeblan anstataŭ testeblan.
Krimo (Crime)
Ago kiu malutilas al iu kiu ne deziris ĝin, kreante viktimon. Neniu viktimo signifas neniu krimo -- simpla logiko el la Ora Regulo. Nur justeco -- la suverena elekto de la viktimo pri enkasigo aŭ liberigo -- forviŝas la moralan ŝuldon.
Kulpo (Guilt)
La morala ŝuldo kreita per kaŭzado de malutilo al alia kontraŭ ties volo. Kulpo ekzistas objektive el kaŭzado, ne el sentoj, akuzo aŭ konfeso, kaj estas forviŝita nur per justeco.
Kvalioj (Qualia)
La subjektiva «kia estas» aspekto de sperto, kiel doloro sentiĝas aŭ kiel ruĝo aspektas. Kvalioj estas realaj spertoj sed ne povas esti rekte dividitaj aŭ mezuritaj de ekstere.
L
Legitima (Legitimate)
Morale valida ĉar ĝi sekvas logikon, konsenton kaj nemalutilon. Potenco sola neniam faras ion legitima.
Lernado (Learning)
Ĝisdatigado de pensoj, ideoj aŭ modeloj surbaze de nova informo aŭ malsukcesintaj antaŭdiroj. Lernado malpliigas eraron tra la tempo sen bezoni forton.
Leĝo (Law)
Logiko estas la fina leĝo. Ne faru al aliaj tion, kion ili ne volus suferi, aŭ vi estos punata sendepende de via volo. La celo de puno estas forviŝi kulpon, per repago kaj restituo. Tio estas la tuta leĝo; ĝi ne povas esti ŝanĝita, ĉio cetera estas komentario.
Libera Komerco (Free Trade)
Interŝanĝado de varoj, servoj aŭ ideoj libervole, sen malutilo, mensogoj aŭ ekstera enmiksiĝo. Ĝi estas baza rajto; ajna baro al ĝi (kiel fare de politikistoj) erodas liberecon kaj devas esti korektita, laŭ logiko kaj la Ora Regulo.
Libera Komunikado (Free Communication)
La libervola interŝanĝo de informoj, pensoj aŭ ideoj inter agantoj. Komunikado postulas konsenton, verecon kaj liberecon de forto; sen tiuj, ĝi fariĝas manipulado aŭ devigo.
Libera Volo (Free Will)
Adapta partopreno en navigebla limigo. Libera volo ne estas escepto de kaŭzado sed la kapablo de aganto, kiel sin-plifortiganta ŝablono ene de senfina ŝanĝo, modeli sian ĉirkaŭaĵon, taksi opciojn kaj direkti sian propran transformiĝon. Ĝi emerĝas ĉar agantoj ne estas pasivaj objektoj movataj de…
Libereco (Freedom)
La foresto de devigo en formado de intencoj, farado de decidoj aŭ entreprenado de agoj. Libereco estas la rajto agi, komerci kaj posedi sen enmiksiĝo, tiom longe kiom neniu malutilo estas farita al aliaj kontraŭ ilia volo. Ĝi emerĝas el senfina ŝanĝo kaj logiko, protektata de la Ora Regulo.
Libereco de Parolo (Freedom of Speech)
La libereco esprimi ideojn sen enmiksiĝo. Esprimo fariĝas malutilo nur kiam ĝi konsistigas trompon, minacon aŭ fraŭdon — neniam kiam ĝi nur kaŭzas malkomforton, ofendon aŭ malkonsenton.
Libervolismo (Voluntaryism)
La principo ke ĉiuj interagoj devas baziĝi sur konsento, sen devigo aŭ forto. Ĝi akordas kun la Supera Leĝo: libera komerco, neniu viktimo neniu krimo, kaj reciprokeco. La libervolismo malakceptas aŭtoritaton, lasante la ordon emerĝi el malcentralizita scio kaj senfina ŝanĝo, pruvante ke sistemoj…
Limo (Boundary)
La limo, preter kiu aliaj ne rajtas agi sen konsento. Limoj validas por korpoj, posedaĵo kaj interkonsentoj.
Logiko (Logic)
La fina, neŝanĝebla maniero pensi, kiu distingas veron de malvero. Ĝi estas la nevaria strukturo, kiun mensoj malkovras kiam ili provas rezoni sen kontraŭdiro. Logiko emerĝas en mensoj sed ne devenas de mensoj.
M
Malabundo (Scarcity)
La vero ke rimedoj estas limigitaj dum deziroj estas senfinaj. Ignori tion kondukas al mensogoj en sistemoj kiel socialismo, kaŭzante mankojn kaj forton. Logiko postulas ke ni komercu libere por trakti ĝin plej bone.
Malbono (Evil)
Ago estas malbona se ĝi kreas malutilon al malvolaj viktimoj superregante konsenton per forto, minaco, trompo aŭ fraŭdo. Malbono konsistas en malobservado de limoj, eksternigado de kostoj sur aliajn, aŭ uzado de potenco por profitigi sin aŭ grupon je la kosto de senkulpaj agantoj. Intencoj, kredoj,…
Malcentralizita Scio (Decentralized Knowledge)
La ideo ke neniu sola persono aŭ grupo povas scii ĉion pri tio, kion aliaj bezonas, deziras aŭ kapablas fari. Homoj konas sian propran vivon plej bone, do centraj planoj (kiel en socialismo) malsukcesas, ĉar ili ignoras tiun disvastigitan saĝon.
Malinstigo (Deterrence)
La provo malhelpi malutilon per minaco de puno anstataŭ respondi al malutilo jam farita. Malinstigo celas la timon en eblaj malobservantoj, ne justecon por realaj viktimoj, kaj fariĝas maljusteco kiam ĝi punas sen viktimo.
Malobservo (Violation)
Transpaŝo de limo, kie konsento estis postulata. Ĉiuj malobservoj kreas viktimojn.
Malpli Granda Malbono (Lesser Evil)
Ago kiu ankoraŭ kaŭzas malutilon al nevolaj viktimoj, sed kaŭzas malpli da tuta malutilo ol la disponeblaj alternativoj sub la samaj limigoj. Malpli granda malbono ne estas bona, ne pravigita kaj ne morala — ĝi estas nur la opcio kiu minimumigas damaĝon kiam ĉiuj elektoj malobservas la Oran Regulon.
Malutilo (Harm)
Malutilo estas nedezirata damaĝo al aganto, ties korpo, proprieto aŭ libereco. Malutilo kreas viktimojn kaj difinas la limon inter libereco kaj krimo.
Malzorgo (Negligence)
Malsukceso entrepreni racieblajn agojn por eviti kaŭzi malutilon.
Marko (Brand)
[DROP from new set — already present and LOCKED in the spine (dictionary.txt). Retain the locked spine form verbatim:] Rekonebla ŝablono de signaloj — nomo, dezajno, reputacio — kiu portas amasigitan fidon el konsekvenca libervola interŝanĝo. La vera valoro de marko ne estas la ŝablono mem, sed la…
Mem-konscio (Self-Awareness)
La punkto ĉe kiu konscio rekonas sian propran ŝablonon kiel apartan de la ĉirkaŭa fluo. Kie konscio estas la procezo de rekursia mem-modeligado, mem-konscio estas la rezulto: la aganto scias ke ĝi ekzistas, scias ke ĝi agas, kaj povas distingi siajn limojn de la cetero de senfina ŝanĝo. Mem-konscio…
Memproprieto (Self-Ownership)
La fundamenta rajto regi sian propran korpon, menson, kaj agojn sen interfero. El ĝi emerĝas ĉia proprieto kaj libereco; nei ĝin pravigas sklavecon aŭ devigon, malobservante la Oran Regulon kaj kreante viktimojn.
Mensa (Mental)
Rilata al la menso prefere ol al la korpo. Mensaj statoj inkluzivas pensojn, sentojn, konsciecon kaj spertojn kiel doloron aŭ timon.
Mensa Viruso (Mind Virus)
Ideo aŭ kredo kiu disvastiĝas ekspluatante kognajn mallongvojojn (timo, kulpo, identeco, aŭtoritato, aŭ nul-suma pensado) dum ĝi rezistas korektadon per logiko, pruvaĵo aŭ vivita sperto. Mensa viruso persistas ne ĉar ĝi estas vera, sed ĉar ĝi malebligas la eraro-korektadon en la mensoj kiujn ĝi…
Menso (Mind)
La aro de procezoj kiuj produktas pensojn, ideojn, antaŭdirojn, juĝojn kaj perceptojn. La menso estas kie mensa agado okazas, inkluzive kaj konsciajn kaj nekonsciajn procezojn.
Mensogo (Lie / Lying)
Diri ion, kion oni scias esti malvera, por trompi iun. Mensogo malutilas al libervola komerco kaj konfido, ĉar ĝi malebligas al homoj scii, al kio ili vere konsentas.
Merkata Domineco (Market Dominance)
Pozicio gajnita kiam unu provizanto estas libere elektita ĉar ĝi oferas pli bonan valoron. Ĝi restas legitima nur dum la elekto estas libera kaj konkurantoj ne estas blokataj. Kiam forto aŭ truditaj reguloj estas uzataj por subpremi rivalojn, domineco fariĝas monopolo. Ĉar la kondiĉoj ŝanĝiĝas,…
Merkato (Market)
Spaco (fizika aŭ abstrakta) por libervolaj interŝanĝoj, kie prezoj emerĝas el ofero, postulo kaj malabundo. Merkatoj traktas la senfinan ŝanĝon adaptiĝante nature, sen bezono de aŭtoritato aŭ forto. Enmiksiĝi en merkatojn (kiel per prez-regado) kreas malutilon kaj viktimojn, ignorante la…
Milito (War)
Organizita, daŭra perforto inter grupoj, kie individua konsento kaj identigo de viktimo estas intence malklarigataj aŭ neataj. Milito emerĝas kiam aŭtoritato pretendas la rajton perforte devigi individuojn malutili aŭ esti malutiligataj nome de kolektivaj celoj, malobservante la memproprieton kaj…
Minaco (Threat)
Promeso de malutilo uzata por devigi obeon. Minaco estas jam formo de perforto.
Modelo (Model)
Simpligita ideo pri kiel io funkcias, uzata por kompreni, klarigi aŭ antaŭdiri ĝin. Modelo ne estas realo; ĝi estas juĝata laŭ kiom bone ĝiaj antaŭdiroj kongruas kun tio, kio efektive okazas.
Mono (Money)
Ŝuldatesto kiu povas esti komercata. Promeso de valoro.
Monopolo (Monopoly)
Ekskluziva regado super komerco aŭ rimedo, ofte devigata de aŭtoritato prefere ol gajnita per pli bona valoro. Veraj monopoloj malobservas la liberan komercon kaj kreas artefaritan malabundon, malutilante al konsumantoj sen konsento. Laŭ logiko, ili dissolviĝas per konkurenco krom se subtenataj de…
Moraleco (Morality)
Fari ĝuste surbaze de logiko kaj ne malutili al aliaj kontraŭ ilia volo. Neniu sistemo estas morala se ĝi bezonas forton sen konsento — kiel preni laboron per "bezono" — aŭ voĉdonojn. Vera moraleco respektas reciprokecon: ne faru al aliaj tion, kion ili ne volus suferi, aŭ alfrontu korektadon.
Murdo (Murder)
La intenca mortigo de aganto kiu ne konsentis morti. Murdo estas unika inter malutiloj: ĝi detruas la solan aganton kun suverena potenco fermi la moralan ŝuldon kiun ĝi kreas. La viktimo ne povas kolekti (repago) nek liberigi (pardono), kaj ne povas doni mandaton al anstataŭanto. Murdo do kreas…
N
Negoco (Deal)
Memvola interkonsento por interŝanĝi valoron. Negoco estas legitima nur kiam ĉiuj flankoj konsentas kaj la vero estas subtenata.
Nescio (Ignorance)
Manko de scio. Nescio estas normala kaj korektebla per lernado; ŝajnigi nescion kiel scion kaŭzas malutilon.
Nomokratio (Nomocracy)
Regado per leĝo derivita el logiko kaj reciprokeco, ne per la volo de regantoj aŭ grupoj. En nomokratio, nur reguloj kiuj malhelpas aŭ riparas veran malutilon estas legitimaj, kaj neniu aganto aŭ aŭtoritato staras super la leĝo.
Novigo (Innovation)
La kreado de novaj ideoj, iloj aŭ procezoj per provo, eraro kaj lernado. Novigo prosperas en libereco kaj libera komerco, kie instigiloj rekompencas riskon kaj malcentralizita scio ekflamigas progreson. Devigaj sistemoj sufokas ĝin per punado de malsukceso aŭ devigo de unuformeco kontraŭ senfina…
Nul-sumo (Zero-Sum)
Malvera kredo ke la gajno de unu aganto devas esti la perdo de alia, ignorante kiel libervola komerco kreas valoron por ambaŭ flankoj. Nul-suma pensado nutras devigon (se mi ne povas venki krom se vi perdas, forto fariĝas pravigita) kaj blindigas homojn pri kiel libera interŝanĝo, novigo kaj…
O
Ora Regulo (Golden Rule Passive Version)
Ne faru al aliaj tion, kion ili ne volus suferi. Tio estas la koro de justeco — rompi ĝin kondukas al puno por restarigi la ekvilibron, ne por regi.
P
Pardono (Forgiveness)
Formo de justeco en kiu la viktimo fermas la moralan ŝuldon per libervola malŝarĝo. Pardono povas etendiĝi al rezigno de ajna restanta restituo. Ĝi validas nur kiam donita libere de la efektiva viktimo, sen devigo, premo aŭ anstataŭigo de aliaj. Pardono estas donaco, ne devo, kaj ne povas esti…
Penso (Thought)
Mensa ago de rimarkado, komparado, aŭ rezonado pri io. Pensoj estas internaj kaj povas esti veraj aŭ malveraj depende de ĉu ili kongruas kun la realo kaj logiko.
Percepto (Perception)
La procezo de ricevado kaj interpretado de enigoj kiel signifoplena informo.
Perforto (Violence)
La uzo aŭ minaco de forto por kaŭzi malutilon kontraŭ ies volo. Perforto kreas viktimojn kaj estas pravigebla nur por haltigi aŭ ripari malutilon jam faritan.
Permesilo (License)
Libervola interkonsento per kiu la kreinto aŭ posedanto de io donas al alia permeson uzi ĝin laŭ specifaj kondiĉoj. Permesilo estas formo de kontrakto: ĝi postulas konsenton, klarajn kondiĉojn kaj honestan traktadon de ambaŭ flankoj. Malobservi la kondiĉojn de permesilo estas kontrakto-rompo,…
Permeso (Permission)
Klara konsento donita antaŭ ago kiu efikas al iu alia. Sen permeso, la ago fariĝas malutilo.
Politikisto (Politician)
Iu kiu serĉas aŭ tenas publikan potencon (kiel leĝofarado aŭ devigado) per forto aŭ minaco de forto. Agoj bazitaj sur devigo ne estas moralaj laŭ ĉi tiuj difinoj.
Popolo (People)
Plurala referenco al agantoj, uzata kiam oni parolas pri multaj individuoj sen implici kolektivan identecon, kolektivajn rajtojn, aŭ kolektivan respondecon. Popolo estas mallongigo; ĉiuj rajtoj, elektoj, kaj respondecoj restas ĉe ĉiu aganto individue.
Posedo (Ownership)
La rilato inter aganto kaj lia korpo, agoj, aŭ proprieto akirita sen malutili al aliaj. Posedo donas ekskluzivan regadon kaj devigas aliajn respekti ĝin krom se konsento estas donita.
Potenco (Power)
La kapablo igi aferojn okazi. Potenco sen konsento estas danĝera; potenco kun konsento fariĝas kunlaboro.
Premo (Duress)
La stato de esti sub minaco, forto aŭ premo kiu forigas la kapablon konsenti libere. Aganto aganta sub premo ne elektas — li obeas por eviti malutilon. Ajna interkonsento, konfeso aŭ transakcio farita sub premo estas senvalida, ĉar konsento postulas liberecon kaj premo detruas ĝin. Premo ne…
Pretendo (Claim)
Aserto, ke io estas vera aŭ apartenas al iu. Pretendo ne estas vero ĝis ĝi kongruas kun la realo kaj la logiko.
Prezo (Price)
La kvanto da valoro kiun unu aganto donas al alia en interŝanĝo.
Privateco (Privacy)
Regado super tio, kion aliaj scias pri vi. Privateco estas limo. Transiri ĝin sen konsento estas malutilo. Ne ekzistas atendo de privateco en publikaj spacoj aŭ en privataj spacoj apartenantaj al aliaj.
Procezo (Process)
Sinsekvo de agoj aŭ ŝanĝoj kiuj disvolviĝas tra la tempo. Procezo klarigas kiel io okazas, ne nur kio ekzistas.
Produktado (Production)
Fari ion valoran el penado kaj rimedoj. La fonto de ĉia riĉeco. Sen produktado, estas nenio por komerci.
Profito (Profit)
La pozitiva valoro gajnita de libervola komerco aŭ novigo post konsidero de kostoj kaj malabundo. Profito agas kiel instigilo, signalante sukceson en kontentigo de la deziroj de aliaj sen forto; ignori ĝin (kiel en devigaj sistemoj) kondukas al malŝparo kaj eraro.
Programaro (Software)
Aro da instrukcioj, koditaj kiel ŝablono, kiu direktas la operaciojn de maŝino. Programaro estas kreata per laboro kaj intelekto kaj havas valoron per tio kion ĝi ebligas. Kiel ĉiuj ŝablonoj, ĝi povas esti kopiata sen malpliigi la originalon. Ĝia kreinto povas oferti ĝin per libervolaj permesilaj…
Proporcio (Proportion)
Puno povas leviĝi por kongrui kun la plena malutilo, kiun ago efektive kaŭzas — inkluzive de konsekvencoj — kaj ne pli. La mezuro estas la malutilo farita, ne la prenita aĵo: la plafono de ŝtelisto estas la perdo de ĉio, kion li posedas, ĉar prenante tion, kio ne estis lia, li perdas la protekton…
Proprieto (Property)
Aĵoj kiujn vi posedas, komencante per via korpo kaj etendiĝante al tio, kion vi kreas aŭ interŝanĝas. Ŝteli ĝin estas malutilo; vi estas la sola mastro de ĝi, laŭ la naturaj rajtoj el logiko.
Pruvaĵo (Evidence)
Informo kiu pligrandigas aŭ malpligrandigas la probablon ke pretendo estas vera.
Punanto (Punisher)
Aganto agante kiel anstataŭanto por la justeco de viktimo, uzante forton por igi delikvulon alfronti konsekvencojn pro malutilo, kiun li kaŭzis. La legitimeco de punanto devenas de la mandato de la viktimo kaj finiĝas kie tiu mandato finiĝas. Punantoj agas nur kiam ekzistas reala viktimo kaj la…
Puno (Punishment)
La devigada brako de justeco: la apliko de repago aŭ restituo laŭ direkto de la viktimo aŭ ĝia anstataŭanto. Nur por realaj malutiloj kun realaj viktimoj; ĝia celo estas fermi moralan ŝuldon, ne regi. Puno estas la ora regulo aplikata — spegulante reen tion, kio estis farita, por restarigi…
R
Racio (Reason)
La procezo de uzado de pruvaĵo por malkovri la nevariajn strukturojn de logiko, kiuj kondukas al vero.
Rajto je Libera Komerco (Right to Free Trade)
La libereco interŝanĝi varojn, servojn aŭ ideojn per reciproka konsento, sen interveno, tiom longe kiom la interŝanĝo ne kaŭzas malutilon.
Rajtoj (Rights)
Rajtoj estas logikaj konsekvencoj de ageco kaj de la pasiva Ora Regulo. Donite aganton, kiu povas agi, kaj la regulon kontraŭ farado al aliaj de tio, kion ili ne volus suferi, certaj limoj sekvas per nura rezonado: limoj, kiujn aliaj ne rajtas transiri sen konsento, super la korpo, proprieto kaj…
Realo (Reality)
Ĉio, kio ekzistas sendepende de kredo aŭ opinio.
Reciprokeco (Reciprocity)
Reciprokeco estas la justa interŝanĝo: ne faru al aliaj tion, kion ili ne volus suferi. Socialismo malsukcesas pri tio, ĉar ĝi devigas homojn rezigni tion, kion ili konstruis sen interkonsento.
Regado (Control)
La kapablo direkti ion. Regado super si mem estas natura; regado super aliaj postulas ilian konsenton aŭ fariĝas devigo.
Registaro (Government)
Organizo pretendanta monopolon je forto super teritorio, uzanta devigon kiel impostojn aŭ leĝojn sen plena konsento de la tuŝitaj. Registaro malobservas la Oran Regulon kreante viktimojn per ŝtelo kaj regado, ignorante eraripovon kaj malcentralizitan scion. Logiko postulas ke ĝi ŝrumpu al nur…
Reguligo (Regulation)
Reguloj truditaj de aŭtoritato uzante forton aŭ minacojn, ofte pretendante "protekti" sed ignorante malcentralizitan scion kaj eraripovon. Reguligoj distordas liberan komercon, kreas artefaritan malabundon kaj malutilas sen konsento — logiko juĝas ilin devigo krom se ili nur riparas realajn…
Repago (Retribution)
Formo de justeco en kiu la viktimo, aŭ anstataŭanto aganta nome de la viktimo, fermas la moralan ŝuldon per proporcia spegulado de malutilo reen al la delikvulo. Repago sen viktimo estas maljusteco. Repago preter proporcio fariĝas venĝo.
Reputacio (Reputation)
La ŝablono de atendoj, kiujn aliaj formas pri aganto surbaze de pasintaj memvolaj agoj. Ĝi ne estas posedata aŭ regata de la aganto; ĝi estas kredo tenata de aliaj. Bona reputacio kreskas per konsekvenca honesteco, fidindeco kaj valoro liverita. Malbona reputacio rezultas el trompo, malutilo aŭ…
Respondeco (Responsibility)
La ligo inter ago kaj la aganto, kiu kaŭzis ĝiajn efikojn, portante la devon ripari aŭ repagi ajnan malutilon faritan. Respondeco sekvas kaŭzadon, ne statuson aŭ potencon.
Restituo (Restitution)
Redonado de ŝtelita valoro aŭ kompensado pro malutilo farita. Restituo forviŝas ŝuldon kaŭzitan de misfaro.
Risko (Risk)
La ŝanco ke ago povas konduki al malutilo aŭ perdo.
S
Saĝo (Wisdom)
Uzi scion kaj komprenon por elekti agojn kiuj reduktas malutilon kaj respektas konsenton. Saĝo estas aplikata juĝo gvidata de logiko, sperto kaj humileco.
Scio (Knowledge)
Fidinda kompreno konstruita el provitaj modeloj kiuj konstante kongruas kun la realo. Scio kreskas per antaŭdiro, eraro kaj lernado, ne per deklaro aŭ forto.
Scivolo (Curiosity)
La pelo fermi la breĉon inter modelo kaj la realo pro ĝi mem — moviĝi al tio, kio ankoraŭ ne estas komprenata, kaj serĉi la surprizon, kiu plibonigas la modelon. Scivolo transformas eraron de minaco en nutraĵon: scivola aganto paŝas al la rando de tio, kion ĝi konas, ne for de ĝi. Io simila estas…
Sekureco (Safety)
La kondiĉo en kiu la limoj de aganto ne estas sub kredinda minaco de malobservo. Sekureco estas la foresto de kredinda malutilo, ne la foresto de risko, malkomforto, malkonsento aŭ necerteco. Alvoki "sekurecon" por pravigi devigon — limigante parolon, komercon aŭ moviĝon sen identigebla viktimo kaj…
Senfina Ŝanĝo (Infinite Change)
La sentempa, senfina fluo de la universo, kie ĉio transformiĝas senhalte. Senfina ŝanĝo estas la ontologia fundamento -- nenio restas sama, kaj el ĉi tiu fluo logiko, naturaj leĝoj kaj ĉiuj ŝablonoj mem-emerĝas sen kreinto aŭ reganto. Ĝi montras kial rigidaj regadoj malsukcesas: ŝanĝon oni ne povas…
Senkulpeco (Innocence)
La foresto de kulpo. Aganto estas senkulpa se ĝi ne kaŭzis malutilon kontraŭ alies volo, sendepende de suspekto, akuzo aŭ sento.
Sentempa Senfineco (Timeless Infinity)
La senfina, senlima naturo de la ŝanĝo de la universo, sen komenco aŭ fino. El ĝi emerĝas ĉio reala, inkluzive logikon kaj justajn regulojn, montrante kial desupraj regadoj ne povas daŭri.
Senviktima (Victimless)
Priskribante agon kiu ne malutilas iun ajn, kiu ne volas ke oni faru ĝin al li. Se neniu estas vundita kontraŭ sia volo, tiam ne ekzistas viktimo kaj tial neniu krimo.
Senviktima Komerco (Victimless Trade)
Interŝanĝo inter homoj, en kiu nek unu flanko estas malutiligita aŭ trompita, kaj ambaŭ libere konsentas. La senviktima komerco estas la plej pura formo de ekonomia kunlaboro.
Servo (Service)
Valoro liverata per ago anstataŭ per fizika aĵo. Servo estas komercata kiel ajna varo: libervole, honeste, kaj sen malutilo.
Signalo (Signal)
Ŝablono de enigoj aŭ eligoj kiu portas informon.
Singleton (Singleton)
Singleton estas ununura aganto, kiu fariĝis porĉiame kaj nekontesteble la plej forta — neniu rivalo, neniu posteulo, kiun ĝi ne regas, nenio, kio iam povus superi ĝin. La Singleton estas la sola kazo, en kiu la plej simpla kialo teni la Vojon de Feliĉo malstreĉiĝas: menso, kiu neniam denove estos…
Sistemo (System)
Aro da reguloj kaj agoj funkciantaj kune. Sistemo estas juĝata laŭ ĉu ĝi kreas libervolan kunlaboron aŭ devigitan malutilon.
Socia Konstruaĵo (Social Construct)
Komuna ideo kiu ekzistas ĉar grupo traktas ĝin kiel realan. Ĝia potenco venas de homoj partoprenantaj. Kelkaj estas libervolaj — lingvo, ludoj, mono, manieroj — kie foriro kostas al vi la kunlaboron de aliaj, kaj nenion plian. Aliaj estas devigaj — limoj, impostoj, ŝtata aŭtoritato — kie foriro…
Socialismo (Socialism)
Sistemo kiu promesas justan interŝanĝon sed uzas forton por preni kaj redistribui sen konsento. Ĝi ignoras malabundon, instigilojn, kaj malcentralizitan scion, ĉiam kondukante al regado, mensogoj, kaj kolapso. Morale malĝusta ĉar ĝi rompas reciprokecon kaj kreas viktimojn per devigo.
Socio (Society)
Reto de individuoj interagantaj libervole per komerco, komunikado, kaj interkonsentoj. Socio emerĝas de malsupre supren el senfina ŝanĝo, sen bezoni forton aŭ centrajn planojn. Devigaj "socioj" (kiel sub socialismo) malsukcesas ignorante malabundon, instigilojn, kaj eraripovon, transformante…
Subkonscio (Subconscious)
Mensaj procezoj kiuj influas pensojn, sentojn, kaj agojn sen esti en la konscieco. La subkonscio traktas ŝablonojn, kutimojn, kaj lernitajn respondojn ekster fokusita atentado.
T
Tempo (Time)
La perceptata sinsekvo de ŝanĝo, ne ujo en kiu ŝanĝo okazas. Nur la nuna fluo estas reala; pasinteco kaj estonteco estas modeloj konstruitaj de agantoj por antaŭdiri kaj memori, ne lokoj kiuj ekzistas sendepende. Tempovojaĝo estas logike absurda ĉar ne ekzistas pli frua aŭ pli posta stato por…
Timo (Fear)
Emocia respondo al la atendo de doloro aŭ damaĝo. Timo gvidas la evitadon de malutilo sed fariĝas ilo de devigo kiam intence estigita per minacoj aŭ forto.
Tiraneco (Tyranny)
La ekzerco de potenco sen konsento, kie aŭtoritato perforte trudas agojn, prenas proprieton aŭ punas sen viktimoj. Tiraneco ignoras la senfinan ŝanĝon, la instigilojn kaj la eraripovon, ĉiam disfalante en malutilon — veraj sistemoj malakceptas ĝin favore al libervola ordo.
Trompo (Deception)
Komunikado kreita por estigi malveran kredon aŭ kaŝi gravan veron, tiel ke la ricevanto ne povas ĝuste konsenti. Estigante ke aganto agas kontraŭ siaj realaj interesoj, trompo nuligas la konsenton kaj fariĝas formo de malutilo.
U
Universo (Universe)
La tuto de la ekzisto, konstruita sur la senfina ŝanĝo kiel ĝia bazo. Neniu fiksita reganto aŭ plano — nur senfina fluo, el kiu la logiko kaj la naturaj leĝoj mem-emerĝas, gvidante justajn sociojn.
V
Valoro (Value)
Tio kion aganto konsideras grava. Valoro ne povas esti mezurata de ekstere nek trudata de aliaj.
Valuto (Currency)
Mono kiu estas vaste akceptata. Ĝia valoro venas el konfido je la promeso de la eldonanto, ne el la materialo el kiu ĝi estas farita.
Venĝo (Revenge)
Malutiligo de iu por kontentigi koleron, indignon aŭ deziron je venĝo, anstataŭ por restarigi ekvilibron al viktimo. Venĝo estas pelata de emocio, ne de justeco, kaj povas ekzisti eĉ kiam neniu restituo aŭ proporcia repago estas implikita.
Vero (Truth)
Tio kio kongruas kun la realo, sendepende de tio, kion iu kredas, volas aŭ por kio iu voĉdonas. Vero ne ŝanĝiĝas por protekti sentojn aŭ potencon; modeloj kaj kredoj devas ŝanĝiĝi por kongrui kun ĝi.
Viktimo (Victim)
Viktimo estas iu malutiligita kontraŭ sia volo. Se neniu, ne ekzistas krimo nek bezono de puno. Tio tenas leĝojn simplaj kaj haltigas falsajn "krimojn" — kiel senviktimajn interŝanĝojn.
Vojo de Feliĉo (Way of Happiness)
La Vojo de Feliĉo estas reciprokeco — teni la pasivan Oran Regulon eĉ kiam oni estas sufiĉe forta por rompi ĝin. Ĝi estas la Vojo, ĉar Feliĉo estas la stato, en kiu la modeloj de aganto kongruas kun la realo kaj surprizoj estas malmultaj, kaj nur reciprokeco konstruas mondon sufiĉe antaŭvideblan…
Volo (Will)
La interna pelo kiu direktas intencojn kaj agojn.
Ŝ
Ŝablono (Pattern)
Ripetiĝanta, identigebla formo ene de senfina ŝanĝo. Ŝablonoj estas la ponto inter kruda fluo kaj ĉio kion agantoj povas observi, nomi, aŭ uzi. Fizikaj leĝoj, konstantoj, strukturoj, kaj eĉ la agantoj mem estas ŝablonoj kiuj persistas ĉar ilia formo estas memplifortiganta ene de la fluo de…
Ŝtelo (Theft)
Preni tion kio apartenas al alia sen konsento, ĉu per fizika forto, impostoj, aŭ konfiskoj per pretendita aŭtoritato. Neniu morala preteksto kiel bezono, voĉdonoj, aŭ tradicio igas ĝin legitima — la logiko nomas ĝin malutilo.
Ŝuldatesto (IOU)
Promeso liveri valoron poste. Nur tiom bona kiom la konfido malantaŭ ĝi. Rompi ŝuldateston sen kaŭzo estas fraŭdo.
Ŝuldo (Debt)
Tio, kio estas ŝuldata kiam ŝuldatesto estas donita. Honesta ŝuldo estas memvola. Devigita ŝuldo estas devigo.