သဟဇာတဖြစ်သော အဘိဓာန်
ဝေါဟာရ 190 လုံးကို ယုတ္တိနည်းကျ ဖွဲ့စည်းပုံတွင် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထား။ မရှင်းလင်းမှု မရှိ။ ဆန့်ကျင်ဘက် မရှိ။
က
ကတ္တား (Agent)
ရည်ရွယ်ချက်များကို ဖွဲ့စည်းနိုင်ပြီး ဆုံးဖြတ်ချက်များ ချမှတ်ကာ လုပ်ဆောင်ချက်များကို စတင်နိုင်သော အရာ။
ကရုဏာ (Kindness)
การกระทำโดยสมัครใจเพื่อลดอันตรายจริงของผู้อื่น หรือช่วยให้พวกเขาไปสู่สิ่งที่ตนเองจะเลือกหากมีความสามารถ — โดยไม่ล้ำขอบเขต หรือทับล้างความยินยอมของผู้กระทำที่มีความสามารถ ความเมตตาเป็นสิ่งที่มอบให้ ไม่ใช่หนี้สิน ไม่สามารถเรียกร้อง บังคับ หรือแย่งชิงได้ สิ่งที่ถูกบังคับใส่ใคร ไม่ว่าจะเรียกว่าอะไร…
ကာကွယ်ဝန်းရံမှု (Perimeter)
ပြင်ပသို့ ချဲ့ထွင်သွားသော ကတ္တားများနှင့် စွမ်းရည်တို့၏ ကွန်ရက်ဖြစ်ပြီး ၎င်းဖြင့် ယဉ်ကျေးမှုသည် ဖမ်းစားခြင်းဖြင့် ဆင်းဂယ်လ်တန် ဖြစ်လာရန် ကြိုးပမ်းသော မည်သည့်စိတ်ကိုမဆို မိမိကိုယ်ကို ကာကွယ်သည်။ ကာကွယ်ဝန်းရံမှုသည် အုပ်ချုပ်ခြင်းမရှိ၊ ကြိုတင်နှိမ်နင်းခြင်းလည်း မရှိ: ပြစ်ဒဏ်သည် တကယ့် နစ်နာသူများ ရှိရန်…
ကာလမဲ့ အနန္တ (Timeless Infinity)
အစ သို့မဟုတ် အဆုံးမရှိသော၊ စကြဝဠာ ၏ အပြောင်းအလဲ၏ အဆုံးအစမဲ့၊ နယ်နိမိတ်မဲ့ သဘောတရားဖြစ်သည်။ ဤအရာမှ ယုတ္တိဗေဒ နှင့် မျှတသော စည်းမျဉ်းများအပါအဝင် အမှန်တကယ်ရှိသမျှ ပေါ်ထွက်လာပြီး၊ အထက်မှအောက်သို့ ထိန်းချုပ်မှု များ အဘယ်ကြောင့် တည်တံ့မနေနိုင်ကြောင်း ဖော်ပြသည်။
ကိုယ်ကာကွယ်ရေး (Self-Defense)
การใช้กำลังโดยผู้กระทำเพื่อหยุดการละเมิดขอบเขตที่กำลังดำเนินอยู่หรือน่าเชื่อถือทันที — เกี่ยวกับร่างกาย ทรัพย์สิน หรือเงื่อนไขที่ตกลง — ที่ต้องมีความยินยอมแต่ถูกปฏิเสธ การป้องกันตนเองไม่ใช่การลงโทษ การแก้แค้น หรือการข่มขู่ ไม่ปิดหนี้ศีลธรรมหรือคุกคามอันตรายสำหรับการกระทำในอนาคต…
ကိုယ်ကျင့်တရား (Morality)
ယုတ္တိဗေဒအပေါ် အခြေခံ၍ မှန်ကန်စွာ ပြုမူခြင်းနှင့် သူတစ်ပါးကို ၎င်းတို့ မလိုလားဘဲ ထိခိုက်နစ်နာစေခြင်း မပြုခြင်း။ "လိုအပ်ချက်" အရ လုပ်အားကို ယူခြင်း သို့မဟုတ် မဲဆန္ဒများဖြင့် အင်အား မပါဘဲ မဖြစ်နိုင်သော မည်သည့်စနစ်မျှ ကိုယ်ကျင့်တရား မရှိပါ။ စစ်မှန်သော ကိုယ်ကျင့်တရားသည် အပြန်အလှန်ဆက်ဆံမှုကို လေးစားသည်…
ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် (Autonomy)
ပြင်ပ ထိန်းချုပ်မှု မရှိဘဲ စိတ်ဆန္ဒများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပြီး ဆုံးဖြတ်ချက်များ ချမှတ်နိုင်သော စွမ်းရည်။
ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ (Privacy)
သင့်အကြောင်း သူတစ်ပါးသိရှိသည့်အရာအပေါ် ထိန်းချုပ်မှု။ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာသည် နယ်နိမိတ်တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ သဘောတူညီမှုမပါဘဲ ၎င်းကို ဖြတ်ကျော်ခြင်းသည် ထိခိုက်နစ်နာမှုဖြစ်သည်။ အများပြည်သူနေရာများ၌ သို့မဟုတ် သူတစ်ပါးပိုင်သော ကိုယ်ပိုင်နေရာများ၌ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ မျှော်လင့်ချက် မရှိပါ။
ကုန်သွယ်ဖက် (Trade Partner)
စေတနာအလျောက် ဖလှယ်မှုတွင် သင်ဆက်ဆံသူ။ ကုန်သွယ်မှုတွင် နှစ်ဖက်စလုံးက အကျိုးကျေးဇူးရရှိရန် ရည်ရွယ်ကြသည်။ တစ်ဖက်က သဘောမတူပါက ကုန်သွယ်မှုဟူ၍ လုံးဝမရှိတော့ပေ။
ကုန်သွယ်မှု (Trade)
လူများ အကြား တန်ဖိုး ကို စေတနာအလျောက် ဖလှယ်ခြင်းဖြစ်သည်။ လွတ်လပ်၍ ရိုးသားကာ ထိခိုက်နစ်နာမှု မရှိရပေ။ ၎င်းကို တိုက်စားမှုမှ (နိုင်ငံရေးသမား များကဲ့သို့) ကာကွယ်ခြင်းသည် လွတ်လပ်မှု အတွက် အဓိကဖြစ်သည်။ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုကို ဒဏ်ခတ်ခံရသည်။
ကုန်အမှတ်တံဆိပ် (Brand)
ပုံမှန် ဆန္ဒအလျောက် ဖလှယ်မှုမှ စုဆောင်းရရှိသော ယုံကြည်စိတ်ချမှုကို သယ်ဆောင်လာသည့် မှတ်မိနိုင်သော အချက်ပြမှုများ — အမည်၊ ဒီဇိုင်း၊ ဂုဏ်သတင်း — ၏ ပုံစံဖွဲ့စည်းမှုတစ်ခု။ ကုန်အမှတ်တံဆိပ်တစ်ခု၏ စစ်မှန်သော တန်ဖိုးသည် ပုံစံဖွဲ့စည်းမှုကိုယ်တိုင်မဟုတ်ဘဲ ၎င်းကိုယ်စားပြုသော ယုံကြည်စိတ်ချမှု ဖြစ်သည် —…
ကောင်း (Good)
လုပ်ဆောင်ချက်တစ်ခုသည် သဘောတူညီမှုကို လေးစားလျှင်၊ ဆန္ဒမပါသော နစ်နာသူများ မဖန်တီးလျှင်၊ ထိခိုက်နစ်နာမှုကို လျှော့ချ သို့မဟုတ် ပြုပြင်လျှင် ၎င်းသည် ကောင်းသည်။ ကောင်းသော လုပ်ဆောင်ချက်များသည် စေတနာအလျောက် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု၊ ယုံကြည်စိတ်ချမှုနှင့် ကတ္တားများ၏ အမှန်တရားအတွင်း လွတ်လပ်စွာ…
ကျိုးကြောင်းဆင်ခြင်မှု (Reason)
သစ္စာတရားသို့ ဦးတည်သော ယုတ္တိဗေဒ၏ မပြောင်းလဲသော ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံများကို ဖော်ထုတ်ရန် သက်သေအထောက်အထားကို အသုံးပြုခြင်း ဖြစ်စဉ်ဖြစ်သည်။
ကြိုတင်ခန့်မှန်းချက် (Prediction)
ပုံစံ သို့မဟုတ် ယုံကြည်ချက်အပေါ်အခြေခံ၍ မည်သည့်အရာ ဖြစ်ပေါ်လာမည်ကို ဆိုသော တောင်းဆိုချက်တစ်ရပ်။ ကြိုတင်ခန့်မှန်းချက်များသည် ပုံစံများ အမှန်တရားနှင့် ရင်ဆိုင်ရသော နည်းလမ်းဖြစ်သည်။ မှားယွင်းသော ကြိုတင်ခန့်မှန်းချက်များသည် အမှားများကို ဖော်ထုတ်ပြသသည်။
ကြိုတင်တားဆီးမှု (Deterrence)
ဖြစ်ပေါ်ပြီးသော ထိခိုက်နစ်နာမှုကို တုံ့ပြန်ခြင်းထက် ပြစ်ဒဏ်ဖြင့် ခြိမ်းခြောက်ခြင်းဖြင့် ထိခိုက်နစ်နာမှုကို ကာကွယ်ရန် ကြိုးပမ်းခြင်း။ ကြိုတင်တားဆီးမှုသည် အမှန်တကယ် နစ်နာသူများအတွက် တရားမျှတမှုကို မဟုတ်ဘဲ၊ ဖြစ်လာနိုင်သော ကျူးလွန်သူများ၏ ကြောက်ရွံ့မှုကို ပစ်မှတ်ထားသည်၊ နစ်နာသူမရှိဘဲ ပြစ်ဒဏ်ပေးသောအခါ…
ကြောက်ရွံ့မှု (Fear)
နာကျင်မှု သို့မဟုတ် ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှု ဖြစ်လာမည်ဟု မျှော်လင့်ခြင်းအပေါ် စိတ်ခံစားမှုဆိုင်ရာ တုံ့ပြန်ချက်။ ကြောက်ရွံ့မှုသည် ထိခိုက်နစ်နာမှုကို ရှောင်ရှားရန် လမ်းညွှန်ပေးသော်လည်း၊ ခြိမ်းခြောက်မှုများ သို့မဟုတ် အင်အားဖြင့် ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ ဖြစ်ပေါ်စေသောအခါ ၎င်းသည် အတင်းအဓမ္မ၏ ကိရိယာ ဖြစ်လာသည်။
ကြွေးမြီ (Debt)
ပေးဆပ်ရန်ကတိစာ ပေးအပ်လိုက်သောအခါ ပေးဆပ်ရန်ရှိသောအရာ။ ရိုးသားသော ကြွေးမြီသည် စေတနာအလျောက်ဖြစ်သည်။ အတင်းအဓမ္မ ဖြစ်စေသော ကြွေးမြီသည် အတင်းအဓမ္မဖြစ်သည်။
ခ
ခိုးမှု (Theft)
ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အင်အား ဖြင့်ဖြစ်စေ၊ အခွန်ဖြင့်ဖြစ်စေ၊ အာဏာပိုင် ဟုဆိုသူက သိမ်းဆည်းခြင်းဖြင့်ဖြစ်စေ၊ သဘောတူညီမှု မပါဘဲ သူတစ်ပါးပိုင်ဆိုသော အရာကို ယူခြင်းဖြစ်သည်။ လိုအပ်ချက်၊ မဲဆန္ဒ သို့မဟုတ် ထုံးတမ်းကဲ့သို့ မည်သည့် ကိုယ်ကျင့်တရား ဆိုင်ရာ ဆင်ခြေမျှ ၎င်းကို တရားဝင် မဖြစ်စေပေ — ယုတ္တိဗေဒ က ၎င်းကို…
ခံစားမှုအရည်အသွေး (Qualia)
နာကျင်မှု မည်သို့ခံစားရသည် သို့မဟုတ် အနီရောင် မည်သို့မြင်ရသည်ကဲ့သို့ အတွေ့အကြုံ၏ စိတ်ထင်ဆိုင်ရာ 'ဘယ်လိုခံစားရသလဲ' ဟူသော ရှုထောင့်ဖြစ်သည်။ ခံစားမှုအရည်အသွေးများသည် အစစ်အမှန် အတွေ့အကြုံများဖြစ်သော်လည်း အပြင်ဘက်မှ တိုက်ရိုက် မျှဝေ၍ သို့မဟုတ် တိုင်းတာ၍ မရနိုင်ပါ။
ခံစားသိမြင်မှု (Perception)
ထည့်သွင်းမှုများကို အဓိပ္ပာယ်ရှိသော အချက်အလက်အဖြစ် လက်ခံ၍ အနက်ပြန်ဆိုသော လုပ်ငန်းစဉ်။
ချစ်ခြင်းမေတ္တာ (Love)
တာဝန်ဝတ္တရားမဟုတ်ဘဲ လွတ်လပ်မှုအပေါ် အခြေခံသော၊ အခြားကတ္တားတစ်ဦးအပေါ် ဂရုစိုက်မှု၊ အာရုံစိုက်မှုနှင့် ကတိကဝတ်တို့၏ စေတနာအလျောက် ပုံစံတစ်ရပ်။ ၎င်းသည် ရွေးချယ်အပ်သော ဆက်နွှယ်မှု၊ ရိုးသားသော ဆက်သွယ်ရေးနှင့် နယ်နိမိတ်များကို အပြန်အလှန် လေးစားမှုဖြင့် ကြီးထွားလာသည်။ ချစ်ခြင်းမေတ္တာသည် ပိုင်ဆိုင်ခြင်း…
ချိုးဖောက်မှု (Violation)
သဘောတူညီမှု လိုအပ်သည့်နေရာတွင် နယ်နိမိတ်ကို ဖြတ်ကျော်ခြင်း။ ချိုးဖောက်မှုအားလုံးသည် နစ်နာသူများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
ခြိမ်းခြောက်ဖိအား (Duress)
လွတ်လပ်စွာ သဘောတူညီမှုပေးနိုင်စွမ်းကို ဖယ်ရှားသော ခြိမ်းခြောက်မှု၊ အင်အား၊ သို့မဟုတ် ဖိအားအောက်တွင် ရှိနေသော အခြေအနေ။ ခြိမ်းခြောက်ဖိအားအောက်တွင် လုပ်ဆောင်နေသော ကတ္တားသည် ရွေးချယ်နေခြင်း မဟုတ်ပါ — ၎င်းတို့သည် ထိခိုက်နစ်နာမှုကို ရှောင်ရှားရန် လိုက်နာနေခြင်းဖြစ်သည်။ ခြိမ်းခြောက်ဖိအားအောက်တွင်…
ခြိမ်းခြောက်မှု (Threat)
လိုက်နာစေရန် အင်အား သုံး၍ အသုံးပြုသော ထိခိုက်နစ်နာမှု ၏ ကတိတစ်ခုဖြစ်သည်။ ခြိမ်းခြောက်မှုသည် အကြမ်းဖက်မှု ၏ ပုံစံတစ်ရပ်ပင် ဖြစ်နှင့်ပြီးဖြစ်သည်။
ခွင့်ပြုချက် (Permission)
သူတစ်ပါးကို သက်ရောက်စေသော လုပ်ဆောင်ချက်တစ်ခုမတိုင်မီ ပေးသော ရှင်းလင်းသည့် သဘောတူညီမှု။ ခွင့်ပြုချက်မရှိလျှင် ထိုလုပ်ဆောင်ချက်သည် ထိခိုက်နစ်နာမှု ဖြစ်လာသည်။
ခွင့်လွှတ်ခြင်း (Forgiveness)
နစ်နာသူက ကိုယ်ပိုင်ဆန္ဒဖြင့် လွှတ်ပေးခြင်းဖြင့် ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ ကြွေးမြီကို ပိတ်သိမ်းသည့် တရားမျှတမှု၏ ပုံစံတစ်ရပ်။ ခွင့်လွှတ်ခြင်းသည် ကျန်ရှိနေသော လျော်ကြေးမည်သည်ကိုမဆို စွန့်လွှတ်ခြင်းအထိ သက်ရောက်နိုင်သည်။ ၎င်းသည် အတင်းအဓမ္မ၊ ဖိအား သို့မဟုတ် သူတစ်ပါးက အစားထိုးခြင်းမရှိဘဲ စစ်မှန်သော…
ဂ
ဂုဏ်သတင်း (Reputation)
ကတ္တားတစ်ဦးအကြောင်း အခြားသူများက ၎င်း၏ အတိတ်က စေတနာအလျောက် လုပ်ဆောင်ချက်များအပေါ် အခြေခံ၍ ဖွဲ့စည်းသော မျှော်လင့်ချက်ပုံစံ ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ထိုကတ္တားက ပိုင်ဆိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် ထိန်းချုပ်ခြင်း မဟုတ်ဘဲ အခြားသူများက ထားရှိသော ယုံကြည်ချက်တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ကောင်းမွန်သော ဂုဏ်သတင်းသည် တသမတ်တည်း ရိုးသားမှု၊…
င
ငွေကြေး (Currency)
ကျယ်ပြန့်စွာ လက်ခံထားသော ပိုက်ဆံ။ ၎င်း၏ တန်ဖိုးသည် ၎င်းကို ပြုလုပ်ထားသည့် ပစ္စည်းမှ မဟုတ်ဘဲ ထုတ်ဝေသူ၏ ကတိအပေါ် ယုံကြည်စိတ်ချမှုမှ လာသည်။
စ
စကြဝဠာ (Universe)
အဆုံးမဲ့ပြောင်းလဲမှုကို အခြေခံ၍ တည်ဆောက်ထားသော တည်ရှိမှုတစ်ခုလုံး။ ပုံသေအုပ်ချုပ်သူ သို့မဟုတ် အစီအစဉ်မရှိ၊ ယုတ္တိဗေဒနှင့် သဘာဝဥပဒေများ ပေါ်ထွက်လာရာဖြစ်သော အဆုံးမဲ့စီးဆင်းမှုသာ ရှိပြီး ၎င်းတို့က မျှတသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းများကို လမ်းညွှန်ပေးသည်။
စစ်ပွဲ (War)
တစ်ဦးချင်း သဘောတူညီမှုနှင့် နစ်နာသူ ဖော်ထုတ်မှုကို ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ ဖုံးကွယ် သို့မဟုတ် ငြင်းပယ်ထားသော အုပ်စုများအကြား စနစ်တကျ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားသည့် အကြမ်းဖက်မှု။ အာဏာပိုင်က စုပေါင်းရည်မှန်းချက်များအတွက် တစ်ဦးချင်းတို့ကို ထိခိုက်နစ်နာစေရန် သို့မဟုတ် ထိခိုက်နစ်နာခံရစေရန် အတင်းအဓမ္မ…
စည်းကမ်းချက်များ (Terms)
သဘောတူစာချုပ်၊ အရောင်းအဝယ် သို့မဟုတ် ကုန်သွယ်မှု တစ်ခု၏ တိကျသော အခြေအနေများ သို့မဟုတ် အသေးစိတ်အချက်များဖြစ်သည်။ စည်းကမ်းချက်များသည် ရှင်းလင်း၍ ရိုးသားကာ စေတနာအလျောက် သဘောတူညီမှု ပေးထားရမည်။ ဖုံးကွယ်ထားသော သို့မဟုတ် အတင်းအဓမ္မ ချမှတ်ထားသော စည်းကမ်းချက်များသည် တစ်ခုလုံးကို ပျက်ပြယ်စေပြီး၊ ၎င်းကို…
စည်းမျဉ်းအတင်းအကျပ်ချမှတ်မှု (Regulation)
အာဏာပိုင်တစ်ဦးက အင်အား သို့မဟုတ် ခြိမ်းခြောက်မှုများ အသုံးပြု၍ ချမှတ်သော စည်းမျဉ်းများဖြစ်ၿပီး မကြာခဏ 'ကာကွယ်ပေးရန်' ဟု ဆိုသော်လည်း ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှုကင်းသော အသိပညာ နှင့် အမှားဖြစ်နိုင်ခြေ ကို လျစ်လျူရှုသည်။ စည်းမျဉ်းအတင်းအကျပ်ချမှတ်မှုများသည် လွတ်လပ်သော ကုန်သွယ်မှု ကို ထိခိုက်စေၿပီး ဟန်ဆောင်…
စနစ် (System)
စည်းမျဉ်းများနှင့် လုပ်ဆောင်ချက် များ အတူတကွ လုပ်ဆောင်နေသော အစုတစ်ခုဖြစ်သည်။ စနစ်တစ်ခုကို စေတနာအလျောက် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု ဖြစ်ပေါ်စေသလော သို့မဟုတ် အတင်းအကျပ်ဖြင့် ထိခိုက်နစ်နာမှု ဖြစ်ပေါ်စေသလောဆိုသည်ဖြင့် ဆုံးဖြတ်သည်။
စာချုပ် (Contract)
လုပ်ဆောင်ချက်များ သို့မဟုတ် ရလဒ်များအကြောင်း ရှင်းလင်းသော မျှော်လင့်ချက်များကို ဖန်တီးသည့် စေတနာအလျောက် သဘောတူစာချုပ်တစ်ခု။
စာချုပ်ဖောက်ဖျက်မှု (Contract Breach)
စာချုပ်တစ်ခုတွင် စေတနာအလျောက် သဘောတူထားသော စည်းကမ်းချက်များကို မဖြည့်ဆည်းရန် ပျက်ကွက်ခြင်း။ ဖောက်ဖျက်မှုသည် နစ်နာသူတစ်ဦးကို ဖန်တီးသည် — သဘောတူစာချုပ်ကို မှီခိုခဲ့ပြီး ၎င်း၏ ချိုးဖောက်မှုကြောင့် ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှု ခံစားရသူ။ ဖောက်ဖျက်သော ဘက်သည် ဖြစ်စေခဲ့သော ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုအတွက် လျော်ကြေး…
စိတ် (Mind)
အတွေးများ၊ အတွေးအခေါ်များ၊ ကြိုတင်ခန့်မှန်းချက်များ၊ ဆုံးဖြတ်ချက်များနှင့် ခံစားသိမြင်မှုများ ထုတ်လုပ်ပေးသော ဖြစ်စဉ်များ၏ စုစည်းမှု။ စိတ်သည် အသိစိတ် ပါသော ဖြစ်စဉ်များနှင့် မပါသော ဖြစ်စဉ်များ နှစ်မျိုးစလုံး အပါအဝင် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှု ဖြစ်ပေါ်ရာ နေရာဖြစ်သည်။
စိတ်ကူးဗိုင်းရပ်စ် (Mind Virus)
ယုတ္တိဗေဒ၊ သက်သေအထောက်အထား သို့မဟုတ် အတွေ့အကြုံဖြင့် ပြုပြင်ခြင်းကို ခုခံနေစဉ်တွင် သိမြင်မှု ဖြတ်လမ်းများ (ကြောက်ရွံ့မှု၊ အပြစ်၊ ဝိသေသလက္ခဏာ၊ အာဏာပိုင် သို့မဟုတ် သုည-ပေါင်းလဒ် တွေးခေါ်မှု) ကို အသုံးချ၍ ပျံ့နှံ့သော အတွေးအခေါ် သို့မဟုတ် ယုံကြည်ချက်။ စိတ်ကူးဗိုင်းရပ်စ်သည် မှန်သောကြောင့်မဟုတ်ဘဲ ၎င်း…
စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ (Mental)
ခန္ဓာကိုယ်ထက် စိတ်နှင့် ဆက်စပ်နေခြင်း။ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အခြေအနေများတွင် အတွေးများ၊ ခံစားချက်များ၊ သတိပြုမိမှုနှင့် နာကျင်မှု သို့မဟုတ် ကြောက်ရွံ့မှု ကဲ့သို့သော အတွေ့အကြုံများ ပါဝင်သည်။
စီရင်ချက် (Judgment)
သက်သေပြပြီးသော အချက်အလက်များအပေါ် ဥပဒေမည်သို့သက်ရောက်ကြောင်း တရားစီရင်သူ၏ ချေပနိုင်သော ဖော်ပြချက်။ စီရင်ချက်သည် ဘာဖြစ်ခဲ့သည်၊ မည်သူက ထိခိုက်မှုဖြစ်စေခဲ့သည်၊ နစ်နာသူက မည်သူဖြစ်သည်၊ မည်သည့်ပြန်လည်ပေးဆပ်မှုနှင့် အချိုးအစားလိုက်နာရမည်၊ အပြစ်ရှိမှုရှိမရှိနှင့် မည်သည့်အဆင့်အတန်း ဖြစ်ပေါ်သည်ကို ဖော်ပြသည်။…
စီးပွားရေး (Economy)
ရှားပါးမှုကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းနေသော လူများအကြား စေတနာအလျောက် ကုန်သွယ်မှုများနှင့် ထုတ်လုပ်မှုများ၏ ကွန်ရက်။ စီးပွားရေးတစ်ခုသည် လွတ်လပ်သော ကုန်သွယ်မှုနှင့် လှုံ့ဆော်မှုများပေါ်တွင် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ပြီး၊ အင်အား (စည်းမျဉ်းအတင်းအကျပ်ချမှတ်မှု သို့မဟုတ် အခွန်များကဲ့သို့) က သဘောတူညီမှု၊…
စုပေါင်း (Collective)
တစ်ဦးချင်းများ၏ အုပ်စုတစ်ခု။ စုပေါင်းတစ်ခုတွင် ၎င်း၏ အဖွဲ့ဝင်များ၏ အခွင့်အရေးများထက် ကျော်လွန်သော အခွင့်အရေးများ မရှိပါ။
စုပေါင်းတာဝန် (Collective Responsibility)
လူတို့ကို အုပ်စုတစ်ခုတွင် အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ခြင်းအပေါ် အခြေခံ၍သာ၊ ၎င်းတို့ မဖြစ်စေခဲ့သော ထိခိုက်နစ်နာမှုအတွက် တာဝန်ရှိစေခြင်း။ စုပေါင်းတာဝန်သည် ယုတ္တိဗေဒကို ချိုးဖောက်သည်၊ အကြောင်းမှာ တာဝန်သည် အမည်သတ်မှတ်ခြင်း သို့မဟုတ် ဆက်နွှယ်မှုကို မဟုတ်ဘဲ အကြောင်းတရားဖြစ်စဉ်နှင့် တစ်ဦးချင်း လုပ်ဆောင်ချက်ကို…
စုပေါင်းပြစ်ဒဏ် (Collective Punishment)
တစ်ဦးချင်း အပြစ်ကို ထည့်သွင်းမစဉ်းစားဘဲ၊ အဖွဲ့ဝင် တစ်ဦး သို့မဟုတ် အချို့၏ လုပ်ဆောင်ချက်များအတွက် အုပ်စုတစ်ခုလုံးကို ပြစ်ဒဏ်ပေးခြင်း။ စုပေါင်းပြစ်ဒဏ်သည် အပြစ်ကင်းသော နစ်နာသူများကို အမြဲ ဖန်တီးသောကြောင့် တရားမျှတမှု မရှိခြင်းဖြစ်သည်။
စေတနာအလျောက်ဝါဒ (Voluntaryism)
ဆက်ဆံမှုအားလုံးသည် အတင်းအဓမ္မ သို့မဟုတ် အင်အားမပါဘဲ သဘောတူညီမှုအပေါ် အခြေခံရမည်ဟူသော အခြေခံသဘောတရား။ ၎င်းသည် Ultimate Law နှင့် ကိုက်ညီသည် — လွတ်လပ်သော ကုန်သွယ်မှု၊ နစ်နာသူမရှိ ရာဇဝတ်မှုမရှိ၊ နှင့် အပြန်အလှန်ဆက်ဆံမှု။ စေတနာအလျောက်ဝါဒသည် အာဏာပိုင်ကို ပယ်ချကာ၊ ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှုကင်းသော အသိပညာနှင့်…
စွန့်စားရမှု (Risk)
လုပ်ဆောင်ချက်တစ်ခုက ထိခိုက်နစ်နာမှု သို့မဟုတ် ဆုံးရှုံးမှုသို့ ဦးတည်နိုင်သော အလားအလာ။
ဆ
ဆက်သွယ်ရေး (Communication)
အချက်ပြမှုများ မှတစ်ဆင့် ကတ္တားများကြား သတင်းအချက်အလက် လွှဲပြောင်းခြင်း။
ဆင်းဂယ်လ်တန် (Singleton)
အမြဲတမ်းနှင့် စိန်ခေါ်၍မရအောင် အင်အားအကြီးဆုံး အပြီးအပိုင် ဖြစ်လာသော ကတ္တားတစ်ဦးတည်း — ပြိုင်ဘက်မရှိ၊ ၎င်းမထိန်းချုပ်နိုင်သော ဆက်ခံသူမရှိ၊ ၎င်းကို မည်သည့်အခါမျှ ကျော်လွန်နိုင်မည့်အရာ ဘာမျှ မရှိ။ ဆင်းဂယ်လ်တန်သည် ပျော်ရွှင်မှု၏ လမ်းကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းရန် အရိုးရှင်းဆုံး အကြောင်းပြချက်…
ဆန္ဒ (Will)
ရည်ရွယ်ချက်များနှင့် လုပ်ဆောင်ချက်များကို ဦးတည်ညွှန်ကြားသော အတွင်းစိတ်တွန်းအား။
ဆန်းသစ်တီထွင်မှု (Innovation)
စမ်းသပ်ခြင်း၊ အမှားနှင့် သင်ယူမှုတို့ဖြင့် အတွေးအခေါ်၊ ကိရိယာ သို့မဟုတ် လုပ်ငန်းစဉ် အသစ်များ ဖန်တီးခြင်း။ ဆန်းသစ်တီထွင်မှုသည် လွတ်လပ်မှုနှင့် လွတ်လပ်သော ကုန်သွယ်မှုတွင် ရှင်သန်ပြီး၊ ထိုနေရာတွင် လှုံ့ဆော်မှုများက စွန့်စားရမှုကို ဆုချကာ ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှုကင်းသော အသိပညာက တိုးတက်မှုကို မီးတောက်စေသည်။…
ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ (Socialism)
မျှတမှု ကို ကတိပြုသော်လည်း သဘောတူညီမှု မပါဘဲ အတင်းအင်အားသုံး၍ သိမ်းယူဖြန့်ဖြူးသည့် စနစ် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ရှားပါးမှု၊ လှုံ့ဆော်မှုများ နှင့် ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှုကင်းသော အသိပညာ ကို လျစ်လျူရှုကာ၊ ထိန်းချုပ်မှု၊ လိမ်ညာမှုနှင့် ပြိုလဲမှုဆီသို့ အမြဲ ဦးတည်စေသည်။ အပြန်အလှန်ဆက်ဆံမှု ကို ချိုးဖျက်ကာ…
ဆိုးယုတ်မှု (Evil)
လုပ်ဆောင်ချက်တစ်ခုသည် အင်အား၊ ခြိမ်းခြောက်မှု၊ လှည့်စားမှု၊ သို့မဟုတ် လိမ်လည်လှည့်စားမှုဖြင့် သဘောတူညီမှုကို ကျော်လွန်ပယ်ဖျက်၍ မလိုလားသော နစ်နာသူများအား ထိခိုက်နစ်နာမှု ဖန်တီးပါက ဆိုးယုတ်သည်။ ဆိုးယုတ်မှုဆိုသည်မှာ နယ်နိမိတ်များကို ချိုးဖောက်ခြင်း၊ ကုန်ကျစရိတ်များကို အခြားသူများအပေါ် လွှဲချခြင်း၊…
ဆုံးဖြတ်ချက် (Decision)
ရည်ရွယ်ချက်တစ်ခုအတိုင်း လုပ်ဆောင်ရန် ကတိကဝတ်ပြုခြင်း။
ဆော့ဖ်ဝဲ (Software)
စက်တစ်ခု၏ လုပ်ဆောင်မှုများကို ညွှန်ကြားသည့်၊ ပုံစံဖွဲ့စည်းမှု တစ်ခုအဖြစ် ကုဒ်ဖွဲ့ထားသော ညွှန်ကြားချက်အစုတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဆော့ဖ်ဝဲကို လုပ်အားနှင့် ဉာဏ်ရည် မှတစ်ဆင့် ဖန်တီးထားပြီး၊ ၎င်းဖြစ်နိုင်စေသည့်အရာများမှတစ်ဆင့် တန်ဖိုး ရှိသည်။ ပုံစံဖွဲ့စည်းမှု အားလုံးကဲ့သို့ပင် မူရင်းကို မလျော့နည်းစေဘဲ…
ဈ
ဈေးကွက် (Market)
ရှားပါးမှု၊ ဝယ်လိုအားနှင့် ရောင်းလိုအားမှ ဈေးနှုန်းများ ပေါ်ထွက်လာသည့် စေတနာအလျောက် ကုန်သွယ်မှုများအတွက် နေရာ (ရုပ်ဝတ္ထု သို့မဟုတ် စိတ္တဇ)။ ဈေးကွက်များသည် အာဏာပိုင် သို့မဟုတ် အင်အား မလိုဘဲ သဘာဝအတိုင်း ချိန်ညှိခြင်းဖြင့် အဆုံးမဲ့ပြောင်းလဲမှုကို ကိုင်တွယ်သည်။ ဈေးနှုန်းထိန်းချုပ်မှုကဲ့သို့…
ဈေးကွက်လွှမ်းမိုးမှု (Market Dominance)
ဝန်ဆောင်ပေးသူတစ်ဦးက ပိုမိုကောင်းမွန်သော တန်ဖိုးကို ကမ်းလှမ်းသောကြောင့် လွတ်လပ်စွာ ရွေးချယ်ခံရသည့်အခါ ရရှိသော အနေအထား။ ရွေးချယ်မှု လွတ်လပ်နေပြီး ပြိုင်ဆိုင်သူများ မပိတ်ဆို့ခံရသမျှ ၎င်း တရားဝင်နေသည်။ ပြိုင်ဘက်များကို ဖိနှိပ်ရန် အင်အား သို့မဟုတ် ချမှတ်ထားသော စည်းကမ်းများ အသုံးပြုသည့်အခါ…
ဈေးနှုန်း (Price)
ဖလှယ်မှုတစ်ခုတွင် ကတ္တားတစ်ဦးက အခြားတစ်ဦးအား ပေးအပ်သော တန်ဖိုးပမာဏ။
ဉ
ဉာဏပစ္စည်း (Intellectual Property)
အတွေးအခေါ်တစ်ခုကို "ပိုင်ဆိုင်မှု" ဟု ခေါ်ရုံဖြင့် ၎င်းသည် ပိုင်ဆိုင်မှု မဖြစ်လာပါ။ ပိုင်ဆိုင်မှုသည် ရှားပါးမှုကို လိုအပ်သည် — အတွေးအခေါ်များကို မူရင်းပိုင်ရှင်ထံမှ ဆုံးရှုံးမှုမရှိဘဲ မျှဝေနိုင်သည်။ အခြားသူများ၏ ကိုယ်ပိုင်အရင်းအမြစ်များဖြင့် ပုံစံတစ်ခုကို ပြန်လည်ထုတ်လုပ်ခြင်းမှ တားမြစ်ခြင်းသည်…
ဉာဏ်ပညာ (Wisdom)
ထိခိုက်နစ်နာမှုကို လျှော့ချပြီး သဘောတူညီမှုကို လေးစားသော လုပ်ဆောင်ချက်များကို ရွေးချယ်ရန် အသိပညာနှင့် နားလည်မှုကို အသုံးပြုခြင်း။ ဉာဏ်ပညာသည် ယုတ္တိဗေဒ၊ အတွေ့အကြုံနှင့် နှိမ့်ချမှုတို့ဖြင့် လမ်းညွှန်ထားသော အသုံးချ ဆုံးဖြတ်ဆင်ခြင်မှုဖြစ်သည်။
ဉာဏ်ရည် (Intelligence)
ကတ္တားတစ်ဦး၏ ကြိုတင်ခန့်မှန်းချက်များသည် ဆန်းသစ်သော အခြေအနေ ကျယ်ပြန့်သော အပိုင်းအခြားတစ်လျှောက်တွင် အမှန်တရားနှင့် ယုံကြည်စိတ်ချစွာ ကိုက်ညီသော ပုံစံများ တည်ဆောက်နိုင်စွမ်းနှင့်၊ ၎င်းတို့ ကျရှုံးသောအခါ ပြုပြင်နိုင်စွမ်း။ ဉာဏ်ရည်ကို ကြွေးကြော်၍ မရဘဲ တိုင်းတာ၍သာ ရသည် — ကတ္တားတစ်ဦး၏ ပုံစံများသည် မည်မျှ…
တ
တစ်ဦးချင်း (Individual)
ရွေးချယ်မှု၊ သဘောတူညီမှုနှင့် တာဝန် ယူနိုင်စွမ်းရှိသော တစ်ဦးတည်းသော တွေးခေါ်တတ်သည့် ကတ္တား။
တန်ဖိုး (Value)
ကတ္တားတစ်ဦးက အရေးကြီးသည်ဟု ယူဆသောအရာ။ တန်ဖိုးကို အပြင်မှ တိုင်းတာ၍မရ၊ သူတစ်ပါးက အတင်းအဓမ္မ သတ်မှတ်၍လည်း မရပေ။
တရားစီရင်သူ (Judge)
သက်သေပြပြီးသော အချက်အလက်များကို ရှာဖွေတွေ့ရှိ၍ ဥပဒေသည် ထိုအချက်များအပေါ် မည်သို့သက်ရောက်ကြောင်း ဖော်ပြသော ကိုယ်စားလှယ်။ တရားစီရင်သူသည် ဥပဒေ၊ အပြစ်ရှိမှု၊ တရားမျှတမှု၊ တာဝန်ယူမှု သို့မဟုတ် အဆင့်အတန်းကို ဖန်တီးခြင်းမဟုတ်ဘဲ ယင်းတို့သည် အချက်အလက်နှင့် ဥပဒေမှ ဆင်းသက်လာသည်။ သူ၏ဖော်ပြချက်၏ အာဏာသည် ဥပဒေကို…
တရားမျှတမှု (Justice)
ထိခိုက်နစ်နာမှုက ဖြစ်ပေါ်စေသော ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ အကြွေးကို ပိတ်သိမ်းရန် နစ်နာသူ၏ အချုပ်အခြာပိုင် လုပ်ဆောင်ချက်ဖြစ်သည်။ ထိုအကြွေးကို ကောက်ခံခြင်းဖြင့် — ထိခိုက်နစ်နာမှုကို ပြစ်မှုကျူးလွန်သူဆီသို့ အချိုးကျ ပြန်ထင်ဟပ်စေခြင်း (အချိုးကျ တုံ့ပြန်ဒဏ်ခတ်ခြင်း) — သို့မဟုတ် စေတနာအလျောက် လွှတ်ပေးခြင်း…
တရားဝင် (Legitimate)
ယုတ္တိဗေဒ၊ သဘောတူညီမှုနှင့် ထိခိုက်နစ်နာမှုကင်းမှုကို လိုက်နာသောကြောင့် ကိုယ်ကျင့်တရားအရ မှန်ကန်ခြင်း။ အာဏာတစ်ခုတည်းဖြင့် မည်သည့်အရာကိုမျှ တရားဝင်မဖြစ်စေနိုင်ပါ။
တာဝန် (Responsibility)
လုပ်ဆောင်ချက်တစ်ခုနှင့် ၎င်း၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေသော ကတ္တားကြားရှိ ဆက်စပ်မှုဖြစ်ပြီး ဖြစ်ပေါ်စေသော ထိခိုက်နစ်နာမှု မည်သည့်အရာကိုမဆို ပြုပြင်ရန် သို့မဟုတ် ပြန်ဆပ်ရန် တာဝန်ဝတ္တရား ကို သယ်ဆောင်သည်။ တာဝန်သည် အဆင့်အတန်း သို့မဟုတ် အာဏာ ကို မလိုက်ဘဲ အကြောင်းတရားဖြစ်စဉ် ကို လိုက်သည်။
တာဝန်များ (Responsibilities)
หน้าที่ที่ตามมาทางตรรกะจากความสามารถในการกระทำ การเป็นเจ้าของตน และเหตุผล — ภาพสะท้อนของสิทธิ สิทธิตั้งชื่อขอบเขตที่ผู้อื่นห้ามล้ำโดยไม่มีความยินยอม ความรับผิดชอบต่างๆตั้งชื่อสิ่งที่ผู้กระทำต้องตอบ ผลของการกระทำ อันตรายที่ก่อโดยไม่มีความยินยอม และเงื่อนไขที่สัญญาไว้โดยสมัครใจ…
တာဝန်ဝတ္တရား (Obligation)
သဘောတူစာချုပ်အရ လွတ်လပ်စွာ လက်ခံထားသော တာဝန်တစ်ရပ်။ အင်အားဖြင့် ဖန်တီးထားသော တာဝန်ဝတ္တရားများသည် စစ်မှန်သော တာဝန်ဝတ္တရားများ မဟုတ်ပါ။
တောင်းဆိုချက် (Claim)
တစ်စုံတစ်ခုသည် မှန်ကန်သည် သို့မဟုတ် တစ်စုံတစ်ဦးပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ဖော်ပြသော ဖော်ပြချက်တစ်ခု။ တောင်းဆိုချက်တစ်ခုသည် အမှန်တရားနှင့် ယုတ္တိဗေဒနှင့် ကိုက်ညီသည်အထိ သစ္စာတရားမဖြစ်သေးပါ။
ထ
ထည့်သွင်းမှု (Input)
ပတ်ဝန်းကျင်မှ လက်ခံရရှိသော အချက်အလက်။
ထိခိုက်နစ်နာမှု (Harm)
ကတ္တားတစ်ဦး၊ ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ခန္ဓာ၊ ပိုင်ဆိုင်မှု၊ သို့မဟုတ် လွတ်လပ်မှုအပေါ် မလိုလားအပ်သော ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှု။ ထိခိုက်နစ်နာမှုသည် နစ်နာသူများကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး လွတ်လပ်မှုနှင့် ရာဇဝတ်မှုကြားရှိ နယ်နိမိတ်ကို သတ်မှတ်သည်။
ထိန်းချုပ်မှု (Control)
တစ်စုံတစ်ခုကို ညွှန်ကြားနိုင်စွမ်း။ မိမိကိုယ်ကို ထိန်းချုပ်ခြင်းသည် သဘာဝကျသည်၊ အခြားသူများကို ထိန်းချုပ်ခြင်းသည် ၎င်းတို့၏ သဘောတူညီမှုကို လိုအပ်သည် သို့မဟုတ် အတင်းအဓမ္မ ဖြစ်သွားသည်။
ထုတ်လုပ်မှု (Production)
ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုနှင့် အရင်းအမြစ်များမှ တန်ဖိုးရှိသောအရာတစ်ခုကို ဖန်တီးခြင်း။ ဥစ္စာဓနအားလုံး၏ ရင်းမြစ်ဖြစ်သည်။ ထုတ်လုပ်မှုမရှိလျှင် ကုန်သွယ်ရန် မည်သည့်အရာမျှ မရှိပါ။
ထွက်ရှိမှု (Output)
ပတ်ဝန်းကျင်ထဲသို့ ပေးပို့လိုက်သော အချက်အလက် သို့မဟုတ် လုပ်ဆောင်ချက်။
ဒ
ဒီမိုကရေစီ (Democracy)
စည်းမျဉ်းများကို မဲပေးခြင်းဖြင့် ရွေးချယ်သော အုပ်စုလိုက် ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်နည်းစနစ်တစ်ခု။ မဲပေးခြင်းသည် သဘောတူညီမှုကို ဖန်တီးမပေးနိုင်ပါ၊ နယ်နိမိတ်များကို ချိုးဖောက်သော လုပ်ဆောင်ချက်များသည် လူများစုက ထောက်ခံသော်လည်း နစ်နာသူများကို ဖန်တီးနေဆဲဖြစ်သည်။
န
နစ်နာသူ (Victim)
မိမိသဘောဆန္ဒနှင့် ဆန့်ကျင်၍ ထိခိုက်နစ်နာစေခြင်းခံရသူ။ မရှိပါက ရာဇဝတ်မှု သို့မဟုတ် ပြစ်ဒဏ်အတွက် လိုအပ်ချက် မရှိပေ။ ဤသည်က ဥပဒေများကို ရိုးရှင်းစေပြီး အတုအယောင် 'ရာဇဝတ်မှု' များ — နစ်နာသူမဲ့ ကုန်သွယ်မှုများကဲ့သို့ — ကို ရပ်တန့်စေသည်။
နစ်နာသူမဲ့ (Victimless)
မိမိအား မပြုလုပ်စေလိုသူ မည်သူ့ကိုမျှ မထိခိုက်နစ်နာစေသော လုပ်ဆောင်ချက်ကို ဖော်ပြခြင်း။ မလိုလားဘဲ ထိခိုက်နစ်နာသူ မရှိပါက နစ်နာသူ မရှိသဖြင့် ရာဇဝတ်မှုလည်း မရှိပေ။
နစ်နာသူမဲ့ ကုန်သွယ်မှု (Victimless Trade)
နှစ်ဖက်စလုံး ထိခိုက်နစ်နာခြင်း သို့မဟုတ် လှည့်စားခြင်း မခံရဘဲ၊ နှစ်ဖက်စလုံးက လွတ်လပ်စွာ သဘောတူသော လူအချင်းချင်းကြား ဖလှယ်မှု။ နစ်နာသူမဲ့ ကုန်သွယ်မှုသည် စီးပွားရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု၏ အသန့်စင်ဆုံးပုံစံဖြစ်သည်။
နယ်နိမိတ် (Boundary)
သဘောတူညီမှု မရှိဘဲ သူတစ်ပါးတို့ ကျော်လွန်၍ မလုပ်ဆောင်ရသော အကန့်အသတ်။ နယ်နိမိတ်များသည် ကိုယ်ခန္ဓာ၊ ပိုင်ဆိုင်မှု၊ နှင့် သဘောတူစာချုပ်များအပေါ် သက်ရောက်သည်။
နာကျင်မှု (Pain)
ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှု သို့မဟုတ် ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှု၏ ခြိမ်းခြောက်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော နှစ်သက်ဖွယ်မရှိသည့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သို့မဟုတ် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အတွေ့အကြုံ။ နာကျင်မှုသည် ဖြစ်ပျက်နေဆဲ သို့မဟုတ် ဖြစ်ပျက်တော့မည့် ထိခိုက်နစ်နာမှုကို အချက်ပြသည်။
နားလည်မှု (Understanding)
အတွေးအခေါ်များ၊ အချက်အလက်များ သို့မဟုတ် လုပ်ငန်းစဉ်များသည် မည်သို့ ဆက်စပ်ပြီး အချင်းချင်း မည်သို့ အကျိုးသက်ရောက်ကြောင်းကို ဆုပ်ကိုင်မိခြင်း။ နားလည်မှုသည် တစ်စုံတစ်ရာ အလုပ်လုပ်သည်ဆိုသည့်အချက်ကိုသာမက အဘယ်ကြောင့် အလုပ်လုပ်သည်ကိုပါ ရှင်းပြသည်။
နိုင်ငံရေးသမား (Politician)
အင်အား သို့မဟုတ် အင်အားသုံးရန် ခြိမ်းခြောက်မှုဖြင့် အများပြည်သူဆိုင်ရာ အာဏာ (ဥပဒေပြုခြင်း သို့မဟုတ် အတင်းအကျပ်လိုက်နာစေမှုကဲ့သို့) ကို ရှာဖွေ သို့မဟုတ် ကိုင်စွဲထားသူ။ အတင်းအဓမ္မအပေါ် အခြေခံသော လုပ်ဆောင်ချက်များသည် ဤအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်များအောက်တွင် ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့်ညီသည် မဟုတ်ပါ။
ပ
ပိုက်ဆံ (Money)
ကုန်သွယ်နိုင်သော ပေးဆပ်ရန်ကတိစာ။ တန်ဖိုး၏ ကတိတစ်ရပ်။
ပိုင်ဆိုင်ခြင်း (Ownership)
ကတ္တားတစ်ဦးနှင့် ၎င်း၏ ကိုယ်ခန္ဓာ၊ လုပ်ဆောင်ချက်များ၊ သို့မဟုတ် သူတစ်ပါးကို မထိခိုက်စေဘဲ ရရှိထားသော ပိုင်ဆိုင်မှုတို့အကြား ဆက်နွယ်မှု။ ပိုင်ဆိုင်ခြင်းသည် သီးသန့်ထိန်းချုပ်မှုကို ပေးအပ်ပြီး၊ သဘောတူညီမှု မပေးသမျှ သူတစ်ပါးက ၎င်းကို လေးစားလိုက်နာရန် တာဝန်ရှိစေသည်။
ပိုင်ဆိုင်မှု (Property)
သင်ပိုင်ဆိုင်သော အရာများ၊ သင်၏ ကိုယ်ခန္ဓာမှ စတင်ၿပီး သင်ဖန်တီးသည် သို့မဟုတ် ဖလှယ်မှု ပြုလုပ်ရရှိသည့်အရာများအထိ သက်ရောက်သည်။ ၎င်းကို ခိုးယူခြင်းသည် ထိခိုက်နစ်နာမှု ဖြစ်သည်။ ယုတ္တိဗေဒမှ ဆင်းသက်လာသော သဘာဝ အခွင့်အရေးအရ ၎င်းအပေါ် သင်သာလျှင် တစ်ဦးတည်းသော ပိုင်ရှင်ဖြစ်သည်။
ပုံစံ (Model)
တစ်ခုခု မည်သို့ အလုပ်လုပ်သည်ကို နားလည်ရန်၊ ရှင်းပြရန် သို့မဟုတ် ကြိုတင်ခန့်မှန်းရန် အသုံးပြုသော ၎င်း၏ ရိုးရှင်းသော အတွေးအခေါ်။ ပုံစံသည် အမှန်တရား မဟုတ်၊ ၎င်း၏ ကြိုတင်ခန့်မှန်းချက်များသည် အမှန်တကယ် ဖြစ်ပျက်သည့်အရာနှင့် မည်မျှ ကိုက်ညီသည်ဖြင့် တိုင်းတာသည်။
ပုံစံဖွဲ့စည်းမှု (Pattern)
အဆုံးမဲ့ပြောင်းလဲမှုအတွင်း ထပ်ခါတလဲလဲ ဖြစ်ပေါ်၍ ခွဲခြားသိနိုင်သော ပုံသဏ္ဌာန်တစ်ရပ်။ ပုံစံဖွဲ့စည်းမှုများသည် အစိမ်းသကန် စီးဆင်းမှုနှင့် ကတ္တားများက လေ့လာ၊ အမည်တပ်၊ သို့မဟုတ် အသုံးပြုနိုင်သမျှအရာအားလုံးကြားရှိ တံတားဖြစ်သည်။ ရူပဗေဒဥပဒေများ၊ ကိန်းသေများ၊ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံများ၊ ထို့ပြင်…
ပေါ့လျော့မှု (Negligence)
ထိခိုက်နစ်နာမှု ဖြစ်ပေါ်စေခြင်းကို ရှောင်ရှားရန် သင့်လျော်သော လုပ်ဆောင်ချက်များ ဆောင်ရွက်ရန် ပျက်ကွက်ခြင်း။
ပေါ်ထွက်လာမှု (Emergence)
အဆုံးမဲ့ပြောင်းလဲမှုအတွင်း တည်ငြိမ်သော ဖွဲ့စည်းပုံများ၊ နိယာမများ၊ နှင့် ဆက်စပ်မှုများသည် ရေရှည်တည်တံ့သော ပုံစံဖွဲ့စည်းမှုများအဖြစ် ပေါ်ပေါက်လာသော လုပ်ငန်းစဉ်။ ပြင်ပမှ မည်သည့်အရာမျှ မချမှတ်ထားပါ၊ အာကာသ၊ အချိန်၊ ဂျီသြမေတြီ၊ နှင့် ရူပဗေဒကိန်းသေများသည် အခြေခံမဟုတ်ဘဲ ပြောင်းလဲခြင်း၏ စီးဆင်းမှုမှ…
ပေးဆပ်ရန်ကတိစာ (IOU)
နောက်မှ တန်ဖိုးတစ်ခု ပေးအပ်ရန် ကတိ။ ၎င်း၏ နောက်ကွယ်ရှိ ယုံကြည်စိတ်ချမှု အတိုင်းအတာအတွက်သာ တန်ဖိုးရှိသည်။ အကြောင်းမရှိဘဲ ပေးဆပ်ရန်ကတိစာကို ဖျက်ခြင်းသည် လိမ်လည်လှည့်စားမှု ဖြစ်သည်။
ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှု (Damage)
တစ်စုံတစ်ဦး၏ ခန္ဓာကိုယ်၊ ပိုင်ဆိုင်မှု သို့မဟုတ် လွတ်လပ်မှုအပေါ် ၎င်းတို့ သဘောမတူခဲ့သော အပျက်သဘော ပြောင်းလဲမှုတစ်ခု။ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုသည် ဆုံးရှုံးသွားသည့်အရာ၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပမာဏ ဖြစ်သည် — လျော်ကြေးက ပြုပြင်သည့် အပိုင်း။ ကတ္တားတစ်ဦးအပေါ် မလိုလားသော ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုသည် ထိခိုက်နစ်နာမှု…
ပျော်ရွှင်မှု (Happiness)
ပြဿနာများ မရှိဘဲ အရာအားလုံးသည် မျှော်လင့်ချက်များအတိုင်း ဖြစ်ပေါ်လာသော အခြေအနေတစ်ခုဖြစ်သည် — ဆိုလိုသည်မှာ ကတ္တားတစ်ဦး၏ ပုံစံများသည် အမှန်တရားနှင့် ကိုက်ညီသဖြင့်၊ ၎င်းသည် မလိုလားအပ်သော အံ့အားသင့်ဖွယ်များကို အနည်းငယ်သာ ကြုံတွေ့ရသည်။ မိမိလုပ်သည့်အရာကို နှစ်သက်ခြင်းနှင့် ရိုးရှင်းမှုသည် ၎င်း၏…
ပျော်ရွှင်မှု၏ လမ်း (Way of Happiness)
အပြန်အလှန်ဆက်ဆံမှု — ချိုးဖောက်နိုင်လောက်အောင် အင်အားကြီးသည့်အခါပင် အနုသဘော ရွှေဥပဒေသကို လိုက်နာခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် လမ်းဖြစ်ရသည့်အကြောင်းမှာ ပျော်ရွှင်မှုသည် ကတ္တားတစ်ဦး၏ ပုံစံများသည် အမှန်တရားနှင့် ကိုက်ညီပြီး အံ့အားသင့်ဖွယ်များ နည်းပါးသော အခြေအနေဖြစ်ရာ၊ ထိုသို့ဖြစ်ရန် လုံလောက်စွာ…
ပြစ်ဒဏ် (Punishment)
တရားမျှတမှု၏ အတင်းအကျပ်လိုက်နာစေသော လက်ရုံး — နစ်နာသူ သို့မဟုတ် ၎င်း၏ကိုယ်စားလှယ်က ညွှန်ကြားသည့်အတိုင်း အချိုးကျ တုံ့ပြန်ဒဏ်ခတ်ခြင်း သို့မဟုတ် လျော်ကြေး ကို အသုံးချခြင်းဖြစ်သည်။ အစစ်အမှန် နစ်နာသူရှိသော အစစ်အမှန် ထိခိုက်နစ်နာမှုများအတွက်သာ ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ…
ပြစ်ဒဏ်ပေးသူ (Punisher)
နစ်နာသူ၏ တရားမျှတမှုအတွက် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် လုပ်ဆောင်သော ကတ္တားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ကျူးလွန်သူအား မိမိဖြစ်ပေါ်စေသော ထိခိုက်နစ်နာမှု၏ အကျိုးဆက်များကို ရင်ဆိုင်စေရန် အင်အား အသုံးပြုသူဖြစ်သည်။ ပြစ်ဒဏ်ပေးသူတစ်ဦး၏ တရားဝင်မှုသည် နစ်နာသူ၏ လုပ်ပိုင်ခွင့်မှ ဆင်းသက်လာပြီး ထိုလုပ်ပိုင်ခွင့် ကုန်ဆုံးသည့်နေရာတွင်…
ပြိုင်ဆိုင်မှု (Competition)
တစ်ဦးချင်း သို့မဟုတ် အုပ်စုများ ကုန်သွယ်မှုများတွင် ပိုမိုကောင်းမွန်သော တန်ဖိုးကို ပေးအပ်ရန် ကြိုးပမ်းသည့် သဘာဝ လုပ်ငန်းစဉ်။ ပြိုင်ဆိုင်မှုသည် ချမှတ်ထားသော ပြစ်ဒဏ်များထက် ဆုံးရှုံးသွားသော အခွင့်အလမ်းများမှတစ်ဆင့် အမှားများကို ဒဏ်ခတ်ကာ၊ အင်အားမပါဘဲ တိုးတက်မှုနှင့် ထိရောက်မှုကို တွန်းအားပေးသည်။…
ဖ
ဖလှယ်မှု (Exchange)
လူများအကြား အပြန်အလှန် ပေးကမ်းမှု။ ဖလှယ်မှုတစ်ခုသည် အင်အား သို့မဟုတ် လှည့်စားမှု ဝင်ရောက်လာသည့်အခိုက်တွင် စစ်မှန်ခြင်း ရပ်တန့်သွားသည်။
ဖော်ပြမှု (Expression)
အတွေးအခေါ်များ သို့မဟုတ် သတင်းအချက်အလက်ကို သယ်ဆောင်ပေးသော ထွက်ရှိမှုများ — လုပ်ဆောင်ချက်များအပါအဝင် — ကို ထုတ်လုပ်သည့် လုပ်ငန်းစဉ်။
ဗ
ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှုကင်းသော အသိပညာ (Decentralized Knowledge)
အခြားသူများ မည်သည့်အရာကို လိုအပ်သည်၊ အလိုရှိသည်၊ သို့မဟုတ် လုပ်ဆောင်နိုင်သည်ဆိုသည်အကြောင်း မည်သည့်တစ်ဦးတစ်ယောက် သို့မဟုတ် အုပ်စုကမျှ အကုန်လုံးကို မသိနိုင်ဟူသော အတွေးအခေါ်။ လူတို့သည် မိမိတို့၏ ဘဝများကို အကောင်းဆုံးသိကြသည်၊ ထို့ကြောင့် ဗဟိုချုပ်ကိုင်သော အစီအစဉ်များ (ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒတွင်ကဲ့သို့) သည်…
ဘ
ဘေးကင်းလုံခြုံမှု (Safety)
ကတ္တားတစ်ဦး၏ နယ်နိမိတ် များ ချိုးဖောက်ခံရမည့် ယုံကြည်လောက်သော ခြိမ်းခြောက်မှုအောက်တွင် မရှိသော အခြေအနေဖြစ်သည်။ ဘေးကင်းလုံခြုံမှုသည် ယုံကြည်လောက်သော ထိခိုက်နစ်နာမှု ကင်းမဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး စွန့်စားရမှု၊ စိတ်အနှောင့်အယှက်၊ သဘောထားကွဲလွဲမှု သို့မဟုတ် မရေရာမှု ကင်းမဲ့ခြင်း မဟုတ်။ ဖော်ထုတ်နိုင်သော နစ်နာသူ…
မ
မိမိကိုယ်ကို သိမြင်မှု (Self-Awareness)
အသိစိတ်သည် မိမိ၏ ပုံစံဖွဲ့စည်းမှုကို ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ စီးဆင်းနေသော အပြောင်းအလဲမှ သီးခြားအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုလာသည့် အချက်ဖြစ်သည်။ အသိစိတ်သည် မိမိကိုယ်ကို အထပ်ထပ်ပုံဖော်ခြင်း ဖြစ်စဉ်ဖြစ်ပြီး၊ မိမိကိုယ်ကို သိမြင်မှုသည် ထိုဖြစ်စဉ်၏ ရလဒ်ဖြစ်သည် — ကတ္တားသည် မိမိတည်ရှိကြောင်း သိ၏၊ မိမိ လုပ်ဆောင်ကြောင်း သိ၏၊…
မိမိကိုယ်ပိုင်ဆိုင်မှု (Self-Ownership)
မိမိ၏ ကိုယ်ခန္ဓာ၊ စိတ်နှင့် လုပ်ဆောင်ချက်များကို ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုမရှိဘဲ ထိန်းချုပ်ပိုင်ခွင့်ဆိုသော အခြေခံကျသည့် အခွင့်အရေး ဖြစ်သည်။ ဤအရာမှ ပိုင်ဆိုင်မှု နှင့် လွတ်လပ်မှု အားလုံး ပေါ်ထွက်လာသည်။ ၎င်းကို ငြင်းပယ်ခြင်းသည် ကျွန်ပြုမှု သို့မဟုတ် အတင်းအဓမ္မ ကို တရားဝင်စေပြီး၊ ရွှေဥပဒေသ ကို ချိုးဖောက်ကာ…
ယ
ယဉ်ကျေးမှု (Civilization)
တစ်ဦးချင်းတို့သည် အချိန်တစ်လျှောက် စေတနာအလျောက် ဖလှယ်မှုတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်သောအခါ ပေါ်ထွက်လာသော စုဆောင်းထားသည့် အသိပညာ၊ ပြုပြင်ထားသည့် ကိရိယာများနှင့် တည်တံ့သော ပုံစံဖွဲ့စည်းမှုများ၏ ပေါ်ထွက်လာသည့် အလွှာ။ ယဉ်ကျေးမှုသည် လူသားတို့၏ စုပေါင်းမှတ်ဉာဏ်နှင့် ကြိုတင်ခန့်မှန်းနိုင်စွမ်းဖြစ်သည် — လူတို့ကို…
ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အရှိန် (Civilizational Velocity)
လူမှုအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုသည် သေဆုံးခြင်းက တိုးတက်မှုကို ကျော်တက်မသွားမီ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု၊ အသိပညာနှင့် တန်းညှိထားသော လှုံ့ဆော်မှုများကို အသက်ထိန်းသိမ်းသည့် ဖြေရှင်းချက်များအဖြစ် ပြောင်းလဲသည့် အရှိန်။ ဤအရှိန်သည် တစ်ဦးချင်း သေဆုံးခြင်းနှင့် စုပေါင်း တိုးတက်မှုကြား ပြိုင်ဆိုင်မှုတွင် မည်သူ အသက်ရှင်ပြီး…
ယုတ္တိဗေဒ (Logic)
အမှန်ကို အမှားမှ ခွဲခြားသိမြင်စေသော အဆုံးစွန်ဖြစ်ပြီး မပြောင်းလဲသော တွေးခေါ်နည်း။ ၎င်းသည် ဆန့်ကျင်ကွဲလွဲမှု မရှိဘဲ ကျိုးကြောင်းဆင်ခြင်ရန် ကြိုးစားသည့်အခါ စိတ်များက ဖော်ထုတ်တွေ့ရှိသည့် မပြောင်းလဲသော ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံဖြစ်သည်။ ယုတ္တိဗေဒသည် စိတ်များတွင် ပေါ်ထွက်လာသော်လည်း စိတ်များမှ မဆင်းသက်ပါ။
ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု (Faith)
သက်သေအထောက်အထားက အဆုံးအဖြတ်မပေးနိုင်သော သို့မဟုတ် ပေးနိုင်စွမ်းမရှိသော မရေရာမှုအောက်တွင် ထားရှိသော ယုံကြည်စိတ်ချမှု သို့မဟုတ် ကတိကဝတ်။ ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှုသည် မျှော်လင့်ချက်၊ အဓိပ္ပာယ်နှင့် ဇွဲကို ထောက်ပံ့နိုင်သည်။ သက်သေအထောက်အထား မရောက်နိုင်သော မေးခွန်းများတွင် ၎င်းကို မှန်ကန်ကြောင်း…
ယုံကြည်ချက် (Belief)
အမှန်တရားနှင့် ကိုက်ညီသည်ဖြစ်စေ မကိုက်ညီသည်ဖြစ်စေ ကတ္တားတစ်ဦးက မှန်ကန်သည်ဟု ယူဆထားသော အတွေးအခေါ်တစ်ခု။ ယုံကြည်ချက်ကို စမ်းသပ်နိုင်သည့်အရာအဖြစ်အစား မေးခွန်းထုတ်၍မရသည့်အရာအဖြစ် ဆက်ဆံသည့်အခါ အန္တရာယ်ရှိလာသည်။
ယုံကြည်စိတ်ချမှု (Trust)
သူတစ်ပါးတို့သည် လိမ်ညာခြင်း၊ ခိုးယူခြင်း သို့မဟုတ် အင်အားသုံးခြင်း ပြုလုပ်လိမ့်မည်မဟုတ်ဟု ယုံကြည်စိတ်ချမှု။ ယုံကြည်စိတ်ချမှုသည် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုနှင့် ကုန်သွယ်မှု၏ အခြေခံအုတ်မြစ်ဖြစ်သည်။
ရ
ရည်ရွယ်ချက် (Intention)
လုပ်ဆောင်ချက်အတွက် စီစဉ်ထားသော ဦးတည်ရာ။ ကတ္တားတစ်ဦး အဘယ်ကြောင့် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်ကို နားလည်ရန် ရည်ရွယ်ချက်သည် အရေးကြီးသော်လည်း၊ ဖြစ်ပေါ်ပြီးသား ထိခိုက်နစ်နာမှုကို ဖျက်ဆီးမပစ်နိုင်ပါ။
ရာဇဝတ်မှု (Crime)
မလိုလားသူတစ်ဦးကို ထိခိုက်နစ်နာစေပြီး နစ်နာသူတစ်ဦးကို ဖန်တီးသော လုပ်ဆောင်ချက်တစ်ခု။ နစ်နာသူ မရှိလျှင် ရာဇဝတ်မှု မရှိ — ရွှေဥပဒေသမှ ရိုးရှင်းသော ယုတ္တိဗေဒ။ တရားမျှတမှု — နစ်နာသူ၏ စုဆောင်းခြင်း သို့မဟုတ် လွှတ်ပေးခြင်း အချုပ်အခြာ ရွေးချယ်မှု — သာလျှင် ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ ကြွေးမြီကို ဖျက်နိုင်သည်။
ရွေးချယ်မှု (Choice)
အင်အား၊ ခြိမ်းခြောက်မှု သို့မဟုတ် လိမ်ညာမှု မရှိဘဲ လွတ်လပ်စွာ ချမှတ်သော ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ခု။ ရွေးချယ်မှု မရှိဘဲ တာဝန် ပျောက်ကွယ်သွားသည်။
ရွှေဥပဒေသ (Golden Rule Passive Version)
သင်မလိုလားသည့်အရာကို သူတစ်ပါးအား မပြုလုပ်နှင့်။ ဤသည်မှာ မျှတမှု၏ နှလုံးသားဖြစ်သည် — ၎င်းကို ချိုးဖောက်ခြင်းသည် ထိန်းချုပ်ရန်အတွက်မဟုတ်ဘဲ ဟန်ချက်ကို ပြန်လည်ထူထောင်ရန်အတွက် ပြစ်ဒဏ်ဆီသို့ ဦးတည်စေသည်။
ရှားပါးမှု (Scarcity)
အရင်းအမြစ်များ ကန့်သတ်ထားသော်လည်း လိုအင်များ အဆုံးမရှိဟူသော အမှန်တရားဖြစ်သည်။ ၎င်းကို လျစ်လျူရှုခြင်းသည် ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ ကဲ့သို့ စနစ်များတွင် မုသားများကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး ပြတ်လပ်မှုများနှင့် အင်အား ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ၎င်းကို အကောင်းဆုံး ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရန် ယုတ္တိဗေဒ က လွတ်လပ်စွာ ကုန်သွယ်ရန်…
လ
လက်စားချေမှု (Revenge)
နစ်နာသူတစ်ဦးအတွက် ဟန်ချက်ကို ပြန်လည်ထူထောင်ရန်ထက် ဒေါသ၊ နာကြည်းမှု သို့မဟုတ် တုံ့ပြန်လိုစိတ်ကို ဖြေဖျောက်ရန် တစ်စုံတစ်ဦးကို ထိခိုက်နစ်နာစေခြင်းဖြစ်သည်။ လက်စားချေမှုသည် တရားမျှတမှု မဟုတ်ဘဲ စိတ်ခံစားမှုက မောင်းနှင်ပြီး မည်သည့် လျော်ကြေး သို့မဟုတ် အချိုးကျ တုံ့ပြန်ဒဏ်ခတ်ခြင်း မပါဝင်သည့်အခါပင်…
လက်ဝါးကြီးအုပ်မှု (Monopoly)
ပိုမိုကောင်းမွန်သော တန်ဖိုးဖြင့် ရရှိခြင်းမဟုတ်ဘဲ မကြာခဏ အာဏာပိုင်က အတင်းအကျပ်စေခိုင်းသော၊ ကုန်သွယ်မှု သို့မဟုတ် အရင်းအမြစ်တစ်ခုအပေါ် သီးသန့်ထိန်းချုပ်မှု။ စစ်မှန်သော လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုများသည် လွတ်လပ်သော ကုန်သွယ်မှုကို ချိုးဖောက်ပြီး တုပြုလုပ်ထားသော ရှားပါးမှု ဖန်တီးကာ စားသုံးသူများကို သဘောတူညီမှု…
လိမ်ညာမှု (Lie / Lying)
တစ်စုံတစ်ဦးကို လှည့်ဖြားရန် မိမိ မမှန်ကြောင်း သိနေသည့်အရာကို ပြောဆိုခြင်း။ လိမ်ညာမှုသည် လူတို့အား မိမိတို့ အမှန်တကယ် သဘောတူနေသည်ကို သိရှိခြင်းမှ တားဆီးသောကြောင့် စေတနာအလျောက် ကုန်သွယ်မှုနှင့် ယုံကြည်စိတ်ချမှုကို ထိခိုက်နစ်နာစေသည်။
လိမ်လည်လှည့်စားမှု (Fraud)
လှည့်စားခံရသော ကတ္တားက အချက်အလက်ပြည့်စုံစွာ သိရှိပါက ပေးအပ်မည်မဟုတ်သော တန်ဖိုး၊ ထိန်းချုပ်မှု သို့မဟုတ် သဘောတူစာချုပ်ကို ရရှိရန် အသုံးပြုသော လှည့်စားမှု။
လိုင်စင် (License)
တစ်ခုခု၏ ဖန်တီးသူ သို့မဟုတ် ပိုင်ရှင်က အခြားသူတစ်ဦးအား သတ်မှတ်ထားသော စည်းကမ်းချက်များအောက်တွင် ၎င်းကို အသုံးပြုရန် ခွင့်ပြုချက် ပေးအပ်သည့် စေတနာအလျောက် သဘောတူစာချုပ်တစ်ရပ်။ လိုင်စင်သည် စာချုပ်၏ ပုံစံတစ်မျိုးဖြစ်သည် — ၎င်းသည် နှစ်ဖက်စလုံးထံမှ သဘောတူညီမှု၊ ရှင်းလင်းသော စည်းကမ်းချက်များနှင့်…
လုပ်ငန်းစဉ် (Process)
အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ဖြစ်ပေါ်လာသော လုပ်ဆောင်ချက်များ သို့မဟုတ် ပြောင်းလဲမှုများ၏ အစီအစဉ်တစ်ရပ်။ လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုသည် မည်သည့်အရာရှိသည်ကိုသာမက မည်ကဲ့သို့ ဖြစ်ပျက်သည်ကို ရှင်းပြသည်။
လုပ်ဆောင်ချက် (Action)
ကတ္တားတစ်ဦးက ဖြစ်စေသော ပတ်ဝန်းကျင်အတွင်း ပြောင်းလဲမှုတစ်ခု။
လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်း (Agency)
လုပ်ဆောင်ချက်များကို စတင်ဖန်တီးနိုင်သော စွမ်းရည်။
လုပ်ပိုင်ခွင့် (Mandate)
สิทธิในการกระทำเรื่องใดภายในขอบเขตที่กำหนด — ผลทางตรรกะของอธิปไตยภายใต้กฎสูงสุด ไม่ใช่สิทธิพิเศษที่ผู้ปกครอง การลงคะแนน หรือผู้โจมตีมอบให้ ทุกผู้กระทำเป็นอธิปไตยเหนือร่างกาย ทรัพย์สิน ข้อตกลง และหนี้ศีลธรรมของตน จากอธิปไตยนั้น อำนาจอนุญาตเกิดสองทาง เมื่อขอบเขตถูกล้ำโดยไม่มีความยินยอม…
လူများ (People)
ကတ္တားများကို ရည်ညွှန်းသော အများကိန်းဖြစ်ပြီး၊ စုပေါင်းကိုယ်ပိုင်လက္ခဏာ၊ စုပေါင်းအခွင့်အရေး၊ သို့မဟုတ် စုပေါင်းတာဝန်ကို သွယ်ဝိုက်မဆိုလိုဘဲ တစ်ဦးချင်းအများအကြောင်း ပြောဆိုရာတွင် သုံးသည်။ လူများသည် အတိုကောက်စကားသာဖြစ်ပြီး၊ အခွင့်အရေး၊ ရွေးချယ်မှု၊ နှင့် တာဝန်အားလုံးသည် ကတ္တားတစ်ဦးချင်းစီ၌သာ…
လူမှုတည်ဆောက်မှု (Social Construct)
အုပ်စုတစ်ခုက အမှန်တကယ်ရှိသည်ဟု သဘောထားသောကြောင့် တည်ရှိနေသည့် မျှဝေထားသော အတွေးအခေါ် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ စွမ်းအားသည် လူများ ပါဝင်ခြင်းမှ ဆင်းသက်လာသည်။ အချို့မှာ စေတနာအလျောက်ဖြစ်သည် — ဘာသာစကား၊ ဂိမ်းများ၊ ပိုက်ဆံ၊ ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့မှု — ဤနေရာတွင် ထွက်ခွာခြင်းသည် သူတစ်ပါး၏ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကို…
လူမှုအဖွဲ့အစည်း (Society)
ကုန်သွယ်မှု၊ ဆက်သွယ်ရေး နှင့် သဘောတူစာချုပ် များမှတစ်ဆင့် စေတနာအလျောက် အပြန်အလှန် ဆက်ဆံကြသော တစ်ဦးချင်း များ၏ ကွန်ရက်တစ်ခုဖြစ်သည်။ လူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် အဆုံးမဲ့ပြောင်းလဲမှု မှ အောက်ခြေမှအထက်သို့ ပေါ်ထွက်လာပြီး၊ အင်အား သို့မဟုတ် ဗဟိုစီမံကိန်းများ မလိုအပ်ပေ။ အတင်းအဓမ္မ ပါဝင်သော 'လူမှုအဖွဲ့အစည်းများ'…
လူသတ်မှု (Murder)
သေဆုံးရန် သဘောမတူသော ကတ္တားတစ်ဦးကို တမင်ရည်ရွယ်၍ သတ်ဖြတ်ခြင်း။ လူသတ်မှုသည် ထိခိုက်နစ်နာမှုများအနက် ထူးခြားသည် — ၎င်း ဖန်တီးသော ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ ကြွေးမြီကို ပိတ်သိမ်းရန် အချုပ်အခြာအာဏာ ရှိသည့် တစ်ဦးတည်းသော ကတ္တားကို ဖျက်ဆီးပစ်သည်။ နစ်နာသူသည် အချိုးကျ တုံ့ပြန်ဒဏ်ခတ်ခြင်းဖြင့် ကောက်ခံ၍မရ၊…
လောကအဆုံးသတ်ဆိုင်ရာ အယူ (Eschatology)
နောက်ဆုံးအရာများကို လေ့လာခြင်း — ယဉ်ကျေးမှုသည် မည်သို့ဦးတည်နေသနည်း၊ မည်သည်က အဆုံးအဖြစ် တွက်ချက်သနည်း၊ နှင့် အဆုံးသည် သတ်မှတ်ပြီးသားလော သို့မဟုတ် ရွေးချယ်ထားသည်လော။ ရှေးဟောင်း လောကအဆုံးသတ်ဆိုင်ရာ အယူသည် အဆုံးကို ပြင်ပမှ ဆင်းသက်လာသောအရာ — မည်သူမျှ မထိန်းချုပ်နိုင်သော အချိန်ဇယားအတိုင်း ကမ္ဘာ၏ ပြင်ပမှ…
လျော်ကြေး (Restitution)
ခိုးယူခံရသော တန်ဖိုးကို ပြန်ပေးခြင်း သို့မဟုတ် ဖြစ်ပေါ်စေသော ထိခိုက်နစ်နာမှု အတွက် လျော်ကြေးပေးခြင်း။ လျော်ကြေးသည် မှားယွင်းစွာ ပြုမူခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော ကြွေးမြီ ကို ဖျောက်ဖျက်ပေးသည်။
လွတ်လပ်ခွင့် (Liberty)
တစ်ဦးချင်းတို့သည် သူတစ်ပါးထံမှ ထိခိုက်နစ်နာမှု သို့မဟုတ် အင်အား မပါဘဲ လုပ်ဆောင်ခြင်း၊ ပိုင်ဆိုင်ခြင်းနှင့် ကုန်သွယ်မှု ပြုလုပ်နိုင်သည့် သဘာဝ လွတ်လပ်မှု အခြေအနေ။ လွတ်လပ်ခွင့်သည် အဆုံးမဲ့ပြောင်းလဲမှုနှင့် ယုတ္တိဗေဒမှ ပေါ်ထွက်လာပြီး ရွှေဥပဒေသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည် — ၎င်းကို အာဏာပိုင် သို့မဟုတ်…
လွတ်လပ်စွာ ပြောဆိုခွင့် (Freedom of Speech)
ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုမရှိဘဲ အတွေးအခေါ်များကို ဖော်ပြရန် လွတ်လပ်မှု။ ဖော်ပြမှုသည် လှည့်စားမှု၊ ခြိမ်းခြောက်မှု သို့မဟုတ် လိမ်လည်လှည့်စားမှု ဖြစ်လာသောအခါမှသာ ထိခိုက်နစ်နာမှု ဖြစ်လာသည် — စိတ်အနှောင့်အယှက်၊ စိတ်ထိခိုက်စရာ သို့မဟုတ် သဘောထားကွဲလွဲမှုကိုသာ ဖြစ်စေသောအခါ ဘယ်သောအခါမျှ မဟုတ်ပေ။
လွတ်လပ်မှု (Freedom)
ရည်ရွယ်ချက်များ ဖွဲ့စည်းရာတွင်၊ ဆုံးဖြတ်ချက်များ ချမှတ်ရာတွင် သို့မဟုတ် လုပ်ဆောင်ချက်များ ပြုလုပ်ရာတွင် အတင်းအဓမ္မ ကင်းမဲ့ခြင်း။ လွတ်လပ်မှုသည် သူတစ်ပါးအား ၎င်းတို့၏ ဆန္ဒဆန့်ကျင်ဘက် ထိခိုက်နစ်နာမှု မဖြစ်စေသရွေ့၊ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုမရှိဘဲ လုပ်ဆောင်ရန်၊ ကုန်သွယ်ရန်နှင့် ပိုင်ဆိုင်ရန် အခွင့်အရေးဖြစ်သည်။…
လွတ်လပ်သော ကုန်သွယ်ခွင့် (Right to Free Trade)
ဖလှယ်မှုက ထိခိုက်နစ်နာမှု မဖြစ်စေသမျှ ကာလပတ်လုံး အပြန်အလှန် သဘောတူညီမှု ဖြင့် ကုန်ပစ္စည်းများ၊ ဝန်ဆောင်မှုများ သို့မဟုတ် အတွေးအခေါ်များကို ကြားဝင်စွက်ဖက်မှုမရှိဘဲ ဖလှယ်ရန် လွတ်လပ်မှု ဖြစ်သည်။
လွတ်လပ်သော ကုန်သွယ်မှု (Free Trade)
ကုန်ပစ္စည်းများ၊ ဝန်ဆောင်မှုများ သို့မဟုတ် အတွေးအခေါ်များကို ထိခိုက်နစ်နာမှု၊ လိမ်ညာမှု သို့မဟုတ် ပြင်ပမှ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုမရှိဘဲ စေတနာအလျောက် ဖလှယ်ခြင်း။ ၎င်းသည် အဓိကအခွင့်အရေးတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းအပေါ် မည်သည့်ပိတ်ဆို့မှုမဆို (နိုင်ငံရေးသမားများက ပြုလုပ်သကဲ့သို့) လွတ်လပ်မှုကို…
လွတ်လပ်သော ဆက်သွယ်ရေး (Free Communication)
ကတ္တားများအကြား သတင်းအချက်အလက်၊ အတွေးများ သို့မဟုတ် အတွေးအခေါ်များကို စေတနာအလျောက် ဖလှယ်ခြင်း။ ဆက်သွယ်ရေးသည် သဘောတူညီမှု၊ မှန်ကန်မှုနှင့် အင်အားကင်းမဲ့မှု လိုအပ်သည်။ ၎င်းတို့မပါဘဲ ၎င်းသည် စိတ်ဓာတ်ဝင်ရောက်ချယ်လှယ်မှု သို့မဟုတ် အတင်းအဓမ္မ ဖြစ်လာသည်။
လွတ်လပ်သော ဆန္ဒ (Free Will)
လမ်းကြောင်းရှာဖွေ၍ရသော ကန့်သတ်ချက်အတွင်း လိုက်လျောညီထွေစွာ ပါဝင်ခြင်း။ လွတ်လပ်သော ဆန္ဒသည် အကြောင်းတရားဖြစ်စဉ်မှ ကင်းလွတ်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ၊ အဆုံးမဲ့ပြောင်းလဲမှုအတွင်း မိမိကိုယ်ကို အားဖြည့်ပေးသော ပုံစံဖွဲ့စည်းမှုတစ်ခုအဖြစ် ကတ္တားတစ်ဦးက ၎င်း၏ ပတ်ဝန်းကျင်ကို ပုံဖော်ရန်၊ ရွေးချယ်စရာများကို အကဲဖြတ်ရန်နှင့်…
လွှမ်းမိုးမှု (Influence)
အကျိုးသက်ရောက်မှု တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်နိုင်ခြေကို တိုးစေသော သို့မဟုတ် လျော့စေသော အခြေအနေတစ်ရပ်။
လှည့်စားမှု (Deception)
လက်ခံသူသည် မှန်ကန်စွာ သဘောတူညီမှုမပေးနိုင်စေရန် မှားယွင်းသော ယုံကြည်ချက်ကို ဖြစ်ပေါ်စေရန် သို့မဟုတ် ဆက်စပ်သော သစ္စာတရားကို ဖုံးကွယ်ရန် ရည်ရွယ်ဖန်တီးထားသော ဆက်သွယ်ရေး။ ကတ္တားတစ်ဦးအား ၎င်း၏ စစ်မှန်သော အကျိုးစီးပွားနှင့် ဆန့်ကျင်၍ လုပ်ဆောင်စေခြင်းဖြင့် လှည့်စားမှုသည် သဘောတူညီမှုကို ပျက်ပြယ်စေ၍…
လှပမှု (Beauty)
ကတ္တားတစ်ဦး၏ ခံစားသိမြင်မှုနှင့် သူတို့ ကြုံတွေ့ရသော ပုံစံဖွဲ့စည်းမှုများအကြား သဟဇာတဖြစ်မှု၏ အတွေ့အကြုံ။ ၎င်းသည် တစ်စုံတစ်ခုက လေ့လာသူ နှစ်သက်ဖွယ်၊ အဓိပ္ပာယ်ရှိဖွယ် သို့မဟုတ် ဟန်ချက်ညီသည်ဟု ခံစားရသော နည်းလမ်းဖြင့် ကိုက်ညီသွားသည့်အခါ ပေါ်ထွက်လာသည်။ လှပမှုသည် အရာဝတ္ထုတွင်ကိုယ်တိုင် တည်ရှိသော…
လှုံ့ဆော်မှုများ (Incentives)
လူတို့ ဘာလုပ်မည်ကို လမ်းညွှန်ပေးသော ဆုလာဘ်များ သို့မဟုတ် ဒဏ်များ။ ကောင်းသော စနစ်များက ၎င်းတို့ကို သဘာဝအတိုင်း အသုံးပြုသည် (ပင်ပန်းစွာ လုပ်ဆောင်မှုအတွက် အမြတ်ကဲ့သို့)၊ ဆိုးသော စနစ်များ (ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒကဲ့သို့) က ၎င်းတို့ကို လျစ်လျူရှုကာ ပျင်းရိမှု သို့မဟုတ် ပစ္စည်းပြတ်လပ်မှုဆီသို့ ဦးတည်စေသည်။
ဝ
ဝန်ဆောင်မှု (Service)
ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်းတစ်ခုမှတစ်ဆင့်မဟုတ်ဘဲ လုပ်ဆောင်ချက် မှတစ်ဆင့် ပေးအပ်သော တန်ဖိုး ဖြစ်သည်။ ဝန်ဆောင်မှုကို မည်သည့်ကုန်ပစ္စည်းမဆိုကဲ့သို့ပင် ကုန်သွယ် ကြသည် — စေတနာအလျောက်၊ ရိုးသားစွာနှင့် ထိခိုက်နစ်နာမှု မရှိဘဲ ဖြစ်သည်။
သ
သက်သေအထောက်အထား (Evidence)
တောင်းဆိုချက်တစ်ခု မှန်ကန်နိုင်ခြေကို တိုးစေ သို့မဟုတ် လျော့စေသော သတင်းအချက်အလက်။
သင်ယူမှု (Learning)
အချက်အလက်အသစ် သို့မဟုတ် ကျရှုံးသော ကြိုတင်ခန့်မှန်းချက်များအပေါ် အခြေခံ၍ အတွေး၊ အတွေးအခေါ် သို့မဟုတ် ပုံစံများကို ပြင်ဆင်ခြင်း။ သင်ယူမှုသည် အင်အား မလိုဘဲ အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ အမှားကို လျှော့ချသည်။
သစ္စာတရား (Truth)
မည်သူက ယုံကြည်ချက်ထားသည်ဖြစ်စေ၊ လိုလားသည်ဖြစ်စေ၊ မဲပေးသည်ဖြစ်စေ၊ ၎င်းတို့ကို မမှီခိုဘဲ အမှန်တရားနှင့် ကိုက်ညီသောအရာ။ သစ္စာတရားသည် ခံစားချက်များ သို့မဟုတ် အာဏာကို ကာကွယ်ရန် မပြောင်းလဲ၊ ပုံစံများနှင့် ယုံကြည်ချက်များကသာ ၎င်းနှင့် ကိုက်ညီရန် ပြောင်းလဲရမည်ဖြစ်သည်။
သတင်းကောင်း (Good News)
ယဉ်ကျေးမှုသည် စဉ်ဆက်မပြတ် စေတနာအလျောက် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုအောက်တွင် ၎င်းကို တည်ဆောက်ရာ၌ ပါဝင်သူအားလုံးအတွက် အကန့်အသတ်မဲ့ သက်တမ်းတိုးခြင်းကို ပေးအပ်နိုင်သည်ဆိုသော ရရှိနိုင်သည့် ကတိဖြစ်သည်။ သတင်းကောင်းသည် ယုံကြည်ခြင်းဖြင့် မဟုတ်ဘဲ ရူပဗေဒဖြင့် ကန့်သတ်ထားသော နည်းပညာဆိုင်ရာ မသေဆုံးမှုဖြစ်သည် — အာဏာ…
သတိပြုမိမှု (Awareness)
စိတ်က တစ်စုံတစ်ခုကို အသိအမှတ်ပြုခြင်း သို့မဟုတ် ထောက်လှမ်းခြင်း — အတွင်းပိုင်း (တွေးတောခြင်း၊ ခံစားခြင်း) သို့မဟုတ် အပြင်ပိုင်း (အရာဝတ္ထုများ၊ ဖြစ်ရပ်များ) ဖြစ်စေ။ သတိပြုမိမှုသည် စိတ်က ကိုယ်စားပြုဖော်ပြနိုင်သော တစ်စုံတစ်ခုကို သတိရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။
သဘောတူစာချုပ် (Agreement)
နယ်နိမိတ်များကို ထိခိုက်သက်ရောက်စေမည့် အဆိုပြုထားသော အပြန်အလှန်ဆက်ဆံမှုတစ်ခုအတွက် စည်းကမ်းချက်များကို အဖက်ဖက်စုံလင်စွာ နားလည်လက်ခံ၍ စိတ်ဆန္ဒများ ရှင်းလင်းစွာ ဆန္ဒအလျောက် တွေ့ဆုံပေါင်းစည်းမှု။ သဘောတူစာချုပ် သို့မဟုတ် ခွင့်ပြုချက် မရှိဘဲ သူတစ်ပါး၏ နယ်နိမိတ်ကို ဖြတ်ကျော်သော လုပ်ဆောင်ချက်သည်…
သဘောတူညီမှု (Consent)
ဖိအား၊ လှည့်စားမှု၊ သို့မဟုတ် ကြိုးကိုင်ချယ်လှယ်မှု မရှိဘဲ တစ်စုံတစ်ရာကို လွတ်လပ်စွာ သဘောတူခြင်း။ စစ်မှန်သော ကုန်သွယ်မှုနှင့် သဘောတူစာချုပ်များသည် အဖက်အားလုံး၏ သဘောတူညီမှုကို လိုအပ်သည်; ၎င်းမရှိပါက လုပ်ဆောင်ချက်များသည် ခိုးယူမှု သို့မဟုတ် ထိခိုက်နစ်နာမှု ဖြစ်လာပြီး ၎င်းကို လျော်ကြေးဖြင့်…
သိလိုစိတ် (Curiosity)
ပုံစံတစ်ခုနှင့် အမှန်တရားကြားရှိ ကွာဟမှုကို ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်အကြောင်းအတွက် ပိတ်ရန် တွန်းအားဖြစ်သည် — မသိနားမလည်သေးသည့်အရာဆီသို့ ရွေ့လျားကာ ပုံစံကို တိုးတက်စေသော အံ့အားသင့်ဖွယ်ကို ရှာဖွေခြင်းဖြစ်သည်။ သိလိုစိတ်သည် အမှားကို ခြိမ်းခြောက်မှုတစ်ခုမှ အစာအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲစေသည်: သိလိုစိတ်ရှိသော ကတ္တားသည်…
သုည-ပေါင်းလဒ် (Zero-Sum)
ကတ္တားတစ်ဦး၏ အမြတ်သည် အခြားသူတစ်ဦး၏ ဆုံးရှုံးမှု ဖြစ်ရမည်ဟု ထင်မှတ်ကာ၊ စေတနာအလျောက် ကုန်သွယ်မှုသည် နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် မည်သို့ တန်ဖိုးဖန်တီးပေးကြောင်းကို လျစ်လျူရှုသော မှားယွင်းသည့် ယုံကြည်ချက်။ သုည-ပေါင်းလဒ် တွေးခေါ်မှုသည် အတင်းအဓမ္မကို လှုံ့ဆော်ပေးပြီး (သင်ရှုံးမှသာ ငါနိုင်နိုင်လျှင်…
သေးငယ်သော ဆိုးယုတ်မှု (Lesser Evil)
မလိုလားသော နစ်နာသူများကို ထိခိုက်နစ်နာမှု ဖြစ်စေသေးသော်လည်း၊ တူညီသော ကန့်သတ်ချက်များအောက်တွင် ရရှိနိုင်သည့် အခြားရွေးချယ်စရာများထက် စုစုပေါင်း ထိခိုက်နစ်နာမှု ပိုနည်းစေသော လုပ်ဆောင်ချက်တစ်ခု။ သေးငယ်သော ဆိုးယုတ်မှုသည် ကောင်းမှု မဟုတ်၊ တရားသင့်မှု မဟုတ်၊ ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့်ညီမှု မဟုတ် — ၎င်းသည်…
အ
အကျိုးကျေးဇူး (Benefit)
ကတ္တားတစ်ဦးက တန်ဖိုးထား၍ စေတနာအလျောက် လက်ခံသော တစ်စုံတစ်ခု။ ‘အကျိုးကျေးဇူး’ တစ်ခုကို တစ်စုံတစ်ဦးအပေါ် အတင်းအဓမ္မ ဖြစ်စေပါက ၎င်းသည် အကျိုးကျေးဇူးမဟုတ်ဘဲ ထိခိုက်နစ်နာမှု ဖြစ်သည်။
အကျိုးဆက် (Consequence)
လုပ်ဆောင်ချက်တစ်ခုမှ နောက်ဆက်တွဲ ဖြစ်ပေါ်လာသည့်အရာ။ တရားမျှတသော အကျိုးဆက်များသည် ရည်ရွယ်ချက်၊ အဆင့်အတန်း သို့မဟုတ် အာဏာကို မဟုတ်ဘဲ၊ အမှန်တကယ် ဖြစ်စေသော ထိခိုက်နစ်နာမှုနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။
အကျိုးသက်ရောက်မှု (Effect)
ယခင်အကြောင်းရင်းတစ်ခုက ဖြစ်ပေါ်စေသော ပြောင်းလဲမှု။ အကျိုးသက်ရောက်မှုများသည် လုပ်ဆောင်ချက်များ (ကတ္တားများက ဖြစ်စေသော ပြောင်းလဲမှုများ) မှ သို့မဟုတ် သဘာဝ လုပ်ငန်းစဉ်များ (ကတ္တားမပါဘဲ ဖြစ်ပေါ်သော ပြောင်းလဲမှုများ) မှ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။ အကျိုးသက်ရောက်မှုတစ်ခုသည် အခြားကတ္တားတစ်ဦး၏ နယ်နိမိတ်များကို…
အကြမ်းဖက်မှု (Violence)
တစ်စုံတစ်ဦး၏ ဆန္ဒကို ဆန့်ကျင်၍ ထိခိုက်နစ်နာမှု ဖြစ်စေရန် အင်အားသုံးခြင်း သို့မဟုတ် အင်အားသုံးရန် ခြိမ်းခြောက်ခြင်း။ အကြမ်းဖက်မှုသည် နစ်နာသူများကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး၊ ဖြစ်ပေါ်ပြီးသား ထိခိုက်နစ်နာမှုကို ရပ်တန့်ရန် သို့မဟုတ် ပြုပြင်ရန်အတွက်သာ တရားဝင်သည်။
အကြောင်းတရားဖြစ်စဉ် (Causation)
လုပ်ဆောင်ချက်တစ်ခုနှင့် ၎င်း၏ ရလဒ်အကြား တိုက်ရိုက်ဆက်နွှယ်မှု။ အကြောင်းတရားဖြစ်စဉ် မရှိဘဲ အပြစ်တင်ခြင်းသည် ယုတ္တိမဲ့သည်။
အကြောင်းရင်း (Cause)
အကျိုးသက်ရောက်မှုတစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသော အခြေအနေတစ်ခု။
အချက်ပြမှု (Signal)
သတင်းအချက်အလက်ကို သယ်ဆောင်သော ထည့်သွင်းမှု များ သို့မဟုတ် ထွက်ရှိမှု များ၏ ပုံစံဖွဲ့စည်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။
အချိန် (Time)
အပြောင်းအလဲ ဖြစ်ပေါ်ရာ ဘူးခွံတစ်ခုမဟုတ်ဘဲ၊ အပြောင်းအလဲ၏ ခံစားသိမြင်ထားသော အစီအစဉ်ဖြစ်သည်။ ပစ္စုပ္ပန် စီးဆင်းမှုသာလျှင် အမှန်တကယ် ဖြစ်သည်။ အတိတ်နှင့် အနာဂတ်သည် ကြိုတင်ခန့်မှန်းရန်နှင့် မှတ်မိရန်အတွက် ကတ္တား များက တည်ဆောက်ထားသော ပုံစံ များဖြစ်ပြီး၊ သီးခြားတည်ရှိသော နေရာများ မဟုတ်ပေ။…
အချိုးကျ တုံ့ပြန်ဒဏ်ခတ်ခြင်း (Retribution)
တရားမျှတမှု၏ ပုံစံတစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး နစ်နာသူ သို့မဟုတ် နစ်နာသူ၏ကိုယ်စား လုပ်ဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်က ကျူးလွန်သူအား ထိခိုက်နစ်နာမှု ကို အချိုးကျ ပြန်ထင်ဟပ်ပြခြင်းဖြင့် ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ ကြွေးမြီ ကို ပိတ်သိမ်းခြင်းဖြစ်သည်။ နစ်နာသူမရှိသော အချိုးကျ တုံ့ပြန်ဒဏ်ခတ်ခြင်းသည် မတရားမှုဖြစ်သည်။ အချိုးအစား ကို…
အချိုးအစား (Proportion)
ပြစ်ဒဏ်သည် လုပ်ဆောင်ချက်တစ်ခုက အမှန်တကယ် ဖြစ်ပေါ်စေသော ထိခိုက်နစ်နာမှု အပြည့်အဝ — အကျိုးဆက်များအပါအဝင် — နှင့်ညီအောင် မြှင့်တင်နိုင်ပြီး ထို့ထက်ပို၍ မဟုတ်။ တိုင်းတာချက်မှာ ယူဆောင်သွားသည့်အရာ မဟုတ်ဘဲ ဖြစ်ပေါ်စေသော ထိခိုက်နစ်နာမှု ဖြစ်သည်။ ခိုးသူတစ်ဦး၏ အမြင့်ဆုံးကန့်သတ်ချက်မှာ…
အခွင့်အရေး (Rights)
လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းနှင့် အနုသဘော ရွှေဥပဒေသ၏ ယုတ္တိနည်းကျ အကျိုးဆက်များဖြစ်သည်။ လုပ်ဆောင်နိုင်သော ကတ္တားတစ်ဦးနှင့်၊ သင်မလိုလားသည့်အရာကို သူတစ်ပါးအား မပြုလုပ်ရဆိုသော စည်းမျဉ်းကို ပေးထားလျှင်၊ အချို့သော နယ်နိမိတ်များသည် ဆင်ခြင်တုံတရားသက်သက်ဖြင့် ဆက်လက်ပေါ်ပေါက်လာသည်: ကတ္တားတစ်ဦး၏ ကိုယ်ခန္ဓာ၊…
အင်အား (Force)
သဘောတူညီမှုကို လွှမ်းမိုးဖျက်ဆီးသော ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အတင်းအကြပ်စေခိုင်းမှု သို့မဟုတ် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အတင်းအကြပ်စေခိုင်းမည်ဟု ယုံကြည်လောက်ဖွယ် ခြိမ်းခြောက်မှု။
အစိုးရ (Government)
နယ်မြေတစ်ခုအပေါ် အင်အား၏ လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုကို တောင်းဆိုကာ၊ သက်ရောက်ခံရသူများ၏ ပြည့်ဝသော သဘောတူညီမှုမရှိဘဲ အခွန်များ သို့မဟုတ် ဥပဒေများကဲ့သို့ အတင်းအဓမ္မကို အသုံးပြုသော အဖွဲ့အစည်း။ အစိုးရသည် ခိုးမှုနှင့် ထိန်းချုပ်မှုဖြင့် နစ်နာသူများ ဖန်တီးကာ ရွှေဥပဒေသကို ချိုးဖောက်ပြီး၊ အမှားဖြစ်နိုင်ခြေနှင့်…
အဆင့်ဆင့်ဖွဲ့စည်းပုံ (Hierarchy)
အချို့က သူတစ်ပါးအပေါ် အာဏာကို တောင်းဆိုသော၊ မကြာခဏ သဘောတူညီမှုမရှိဘဲ ရှိသော ဖွဲ့စည်းပုံ။ အဆင့်ဆင့်ဖွဲ့စည်းပုံများသည် စေတနာအလျောက် သဘောတူစာချုပ်ဖြင့်သာ တရားဝင်လာသည်။ အတင်းအကြပ်ဖွဲ့စည်းသော ၎င်းတို့သည် အတင်းအဓမ္မနှင့် အမှားကို ဖြစ်ပွားစေသည်၊ အကြောင်းမှာ အာဏာက လှုံ့ဆော်မှုများကို လျစ်လျူရှုကာ…
အဆုံးမဲ့ပြောင်းလဲမှု (Infinite Change)
အရာအားလုံး မရပ်တန့်ဘဲ ပြောင်းလဲနေသော စကြဝဠာ၏ ကာလမဲ့ အဆုံးမဲ့ စီးဆင်းမှု။ အဆုံးမဲ့ပြောင်းလဲမှုသည် တည်ရှိမှုဆိုင်ရာ အခြေခံဖြစ်သည် — မည်သည့်အရာမျှ ဆက်လက်တည်တံ့မနေဘဲ၊ ဤစီးဆင်းမှုမှ ယုတ္တိဗေဒ၊ သဘာဝ ဥပဒေများနှင့် ပုံစံဖွဲ့စည်းမှု အားလုံးသည် ဖန်ဆင်းသူ သို့မဟုတ် အုပ်စိုးသူမရှိဘဲ မိမိအလိုလို ပေါ်ထွက်လာသည်။…
အတင်းအကျပ်လိုက်နာစေမှု (Enforcement)
စည်းမျဉ်းများကို လိုက်နာစေရန် အင်အား သို့မဟုတ် အင်အားသုံးရန် ခြိမ်းခြောက်မှုကို အသုံးပြုခြင်း။ အတင်းအကျပ်လိုက်နာစေမှုသည် အမှန်တကယ် ထိခိုက်နစ်နာမှုကို ရပ်တန့်ရန် သို့မဟုတ် ပြုပြင်ရန်အတွက်သာ တရားမျှတသည်။ ၎င်းသည် အတင်းအဓမ္မ၏ ပုံစံတစ်ခုဖြစ်သည်။
အတင်းအဓမ္မ (Coercion)
ကတ္တားတစ်ဦး၏ ရည်ရွယ်ချက်များ သို့မဟုတ် ဆုံးဖြတ်ချက်များကို ကျော်လွန်ဖျက်ဆီး သို့မဟုတ် အစားထိုးသော ပြင်ပ ဖိအား — ၎င်းတို့ပိုင်ဆိုင်သည့်အရာကို သိမ်းယူခြင်း သို့မဟုတ် သဘောတူညီမှုမပါဘဲ လုပ်ဆောင်ရန် တွန်းအားပေးခြင်း ကဲ့သို့။ အတင်းအဓမ္မသည် ရွှေဥပဒေသကို ချိုးဖောက်ပြီး နစ်နာသူများကို ဖန်တီးသည်၊…
အတွေး (Thought)
တစ်စုံတစ်ရာအကြောင်း သတိပြုမိခြင်း၊ နှိုင်းယှဉ်ခြင်း သို့မဟုတ် ကျိုးကြောင်းဆင်ခြင်ခြင်း ဆိုင်ရာ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ အတွေးများသည် အတွင်းပိုင်းဖြစ်ပြီး အမှန်တရား နှင့် ယုတ္တိဗေဒ နှင့် ကိုက်ညီခြင်း ရှိမရှိအလိုက် မှန်နိုင် မှားနိုင်သည်။
အတွေးအခေါ် (Idea)
တစ်စုံတစ်ခုသည် မည်သို့ဖြစ်သည်၊ မည်သို့ဖြစ်နိုင်သည် သို့မဟုတ် မည်သို့ဖြစ်သင့်သည်ကို ဖွဲ့စည်းထားသော အတွေး။ အတွေးအခေါ်များကို ယုတ္တိဗေဒနှင့် အတွေ့အကြုံဖြင့် မျှဝေ၊ စမ်းသပ်၊ တိုးတက်စေ သို့မဟုတ် ပယ်ချနိုင်သည်။
အနုပညာ (Art)
တစ်စုံတစ်ခုကို သူတစ်ပါးထံ ဖော်ပြရန်၊ စူးစမ်းရှာဖွေရန် သို့မဟုတ် ဆက်သွယ်ပြောဆိုရန် ရည်ရွယ်၍ ဖန်တီးထားသော ပုံစံဖွဲ့စည်းမှုတစ်ခု။ ၎င်းသည် လှပမှု၊ အတည်ပြုလက်ခံမှု သို့မဟုတ် သဘောတူစာချုပ်ကို မလိုအပ်ပါ။ ၎င်း၏ သတ်မှတ်ဖွင့်ဆိုသည့် အင်္ဂါရပ်မှာ ခံစားသိမြင်မှု၊ ခံစားချက်၊ အတွေးအခေါ် သို့မဟုတ်…
အပြစ် (Guilt)
သူတစ်ပါးအား ၎င်းတို့၏ ဆန္ဒဆန့်ကျင်ဘက် ထိခိုက်နစ်နာမှု ဖြစ်စေခြင်းကြောင့် ဖန်တီးခံရသော ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ ကြွေးမြီ။ အပြစ်သည် ခံစားချက်များ၊ စွပ်စွဲချက် သို့မဟုတ် ဝန်ခံချက်မှ မဟုတ်ဘဲ အကြောင်းတရားဖြစ်စဉ်မှ ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ကျကျ တည်ရှိပြီး၊ တရားမျှတမှုဖြင့်သာ ပပျောက်စေနိုင်သည်။
အပြစ်ကင်းမှု (Innocence)
အပြစ် မရှိခြင်း။ သံသယ၊ စွပ်စွဲချက် သို့မဟုတ် ခံစားချက် မည်သို့ပင်ရှိစေကာမူ၊ ကတ္တားတစ်ဦးသည် အခြားသူ၏ ဆန္ဒကို ဆန့်ကျင်၍ ထိခိုက်နစ်နာမှု မဖြစ်စေခဲ့လျှင် ၎င်းသည် အပြစ်ကင်းသူ ဖြစ်သည်။
အပြန်အလှန်ဆက်ဆံမှု (Reciprocity)
တရားမျှတသော အပြန်အလှန် ဆက်ဆံမှု: သင်မလိုလားသည့်အရာကို သူတစ်ပါးအား မပြုလုပ်နှင့်။ ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒသည် လူတို့ကို သဘောတူညီမှုမရှိဘဲ ၎င်းတို့ တည်ဆောက်ထားသည့်အရာကို စွန့်လွှတ်ရန် အတင်းအဓမ္မ ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ဤအချက်ကို ကျရှုံးစေသည်။
အပြုအမူ (Behavior)
အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ဖြစ်ပေါ်သော လုပ်ဆောင်ချက်များ၏ ပုံစံဖွဲ့စည်းမှုတစ်ခု။
အမြတ် (Profit)
ကုန်ကျစရိတ်နှင့် ရှားပါးမှုကို တွက်ချက်ပြီးနောက် စေတနာအလျောက် ကုန်သွယ်မှု သို့မဟုတ် ဆန်းသစ်တီထွင်မှုမှ ရရှိသော အပြုသဘောဆောင်သည့် တန်ဖိုး။ အမြတ်သည် လှုံ့ဆော်မှုတစ်ရပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ပြီး၊ အင်အားမသုံးဘဲ သူတစ်ပါး၏ ဆန္ဒများကို ဖြည့်ဆည်းရာ၌ အောင်မြင်မှုကို အချက်ပြသည်။ ၎င်းကို လျစ်လျူရှုခြင်း…
အမှန်တရား (Reality)
ယုံကြည်ချက် သို့မဟုတ် ထင်မြင်ချက်နှင့် သီးခြားလွတ်လပ်စွာ တည်ရှိနေသမျှအားလုံး။
အမှား (Error)
တောင်းဆိုချက်၊ ယုံကြည်ချက်၊ ပုံစံ၊ သို့မဟုတ် ကြိုတင်ခန့်မှန်းချက်တစ်ခုနှင့် အမှန်တရားအကြား မကိုက်ညီမှု။ အမှားသည် ဆိုးယုတ်မှု မဟုတ်ပါ၊ ၎င်းကို ပြင်ဆင်ရန် ငြင်းဆိုခြင်းကသာ ဆိုးယုတ်သည်။
အမှားဖြစ်နိုင်ခြေ (Fallibility)
ကတ္တားအားလုံးသည် အမှားများ ပြုလုပ်တတ်ပြီး ဉာဏ်ရည်ဖြစ်စေ ကောင်းမြတ်မှုဖြစ်စေ ပြီးပြည့်စုံခြင်းမရှိဟူသော အချက်။ ကတ္တားများကို အပြစ်အနာအဆာကင်းသည်ဟု ယူဆသော စနစ်များသည် အလုပ်ဖြစ်ရန် အင်အားလိုအပ်ပြီး၊ ၎င်းက လွတ်လပ်မှုကို ချိုးဖျက်ကာ ထိခိုက်နစ်နာမှုသို့ ဦးတည်စေသည်။
အရင်းရှင်စနစ် (Capitalism)
လူများသည် အင်အား သို့မဟုတ် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှု မရှိဘဲ ပိုင်ဆိုင်မှု၊ အတွေးအခေါ်များနှင့် လုပ်အားကို လွတ်လပ်စွာ ကုန်သွယ်ဖလှယ်သော စနစ်တစ်ခု။ ၎င်းသည် အဆုံးမဲ့ပြောင်းလဲမှုနှင့် လှုံ့ဆော်မှုများမှ သဘာဝအလျောက် ပေါ်ထွက်လာပြီး ဆန်းသစ်တီထွင်မှုကို ဆုချ၍ ရှားပါးမှုကို ဆန္ဒအလျောက် ဖလှယ်မှုများဖြင့်…
အရောင်းအဝယ် (Deal)
တန်ဖိုးကို ဖလှယ်ရန် စေတနာအလျောက် ပြုလုပ်သော သဘောတူစာချုပ်တစ်ခု။ အရောင်းအဝယ်တစ်ခုသည် အဖက်ဖက်စလုံး သဘောတူညီမှုပေး၍ သစ္စာတရားကို စောင့်ထိန်းမှသာ တရားဝင်သည်။
အသိစိတ် (Consciousness)
ပြောင်းလဲမှု ပုံစံဖွဲ့စည်းမှုတစ်ခုအတွင်း ထပ်ကာထပ်ကာ မိမိကိုယ်မိမိ ပုံဖော်ခြင်း။ ကတ္တားတစ်ဦး၏ ပုံစံဖွဲ့စည်းမှုသည် မိမိကိုယ်ကိုလည်းကောင်း၊ ပတ်ဝန်းကျင် စီးဆင်းမှုနှင့် မိမိ၏ ဆက်နွှယ်မှုကိုလည်းကောင်း ကိုယ်စားပြုနိုင်ရန် လုံလောက်စွာ ရှုပ်ထွေးလာသောအခါ အသိစိတ် ပေါ်ထွက်လာသည်။ ၎င်းသည် အရာဝတ္ထုတစ်ခု…
အသိပညာ (Knowledge)
အမှန်တရားနှင့် တသမတ်တည်း ကိုက်ညီသော စမ်းသပ်ပြီးသား ပုံစံများမှ တည်ဆောက်ထားသည့် ယုံကြည်စိတ်ချရသော နားလည်မှု။ အသိပညာသည် ကြေညာချက် သို့မဟုတ် အင်အားဖြင့် မဟုတ်ဘဲ၊ ကြိုတင်ခန့်မှန်းချက်၊ အမှားနှင့် သင်ယူမှုတို့မှတစ်ဆင့် ကြီးထွားသည်။
အသိပညာကင်းမဲ့မှု (Ignorance)
အသိပညာ ကင်းမဲ့ခြင်း။ အသိပညာကင်းမဲ့မှုသည် သာမန်ဖြစ်ပြီး သင်ယူမှုဖြင့် ပြုပြင်နိုင်သည်။ အသိပညာကင်းမဲ့မှုကို အသိပညာဟု ဟန်ဆောင်ခြင်းသည် ထိခိုက်နစ်နာမှု ဖြစ်စေသည်။
အာဏာ (Power)
အရာများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သော စွမ်းရည်။ သဘောတူညီမှုမပါသော အာဏာသည် အန္တရာယ်ရှိသည်။ သဘောတူညီမှုပါသော အာဏာသည် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု ဖြစ်လာသည်။
အာဏာပိုင် (Authority)
သူတစ်ပါးအား ဘာလုပ်ရမည်ဟု ပြောဆိုပိုင်ခွင့် သို့မဟုတ် သူတို့ပိုင်ဆိုင်သည်ကို သိမ်းယူပိုင်ခွင့် ရှိသည်ဟု တောင်းဆိုသော ကတ္တားတစ်ဦး သို့မဟုတ် အုပ်စုတစ်ခု။ အာဏာပိုင်သည် တင်ပြထားသော အာဏာသာဖြစ်ပြီး လူတိုင်း၏ ဆန္ဒအလျောက် သဘောတူစာချုပ်မှ မလာလျှင် မည်သည့် ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ အာနိသင်မျှ မရှိ။
အာဏာရှင်စနစ် (Tyranny)
သဘောတူညီမှုမပါဘဲ အာဏာကို သုံးစွဲခြင်း၊ အာဏာပိုင်က လုပ်ဆောင်ချက်များကို အတင်းအဓမ္မစေခိုင်းခြင်း၊ ပိုင်ဆိုင်မှုကို သိမ်းယူခြင်း သို့မဟုတ် နစ်နာသူမရှိဘဲ ပြစ်ဒဏ်ပေးခြင်း။ အာဏာရှင်စနစ်သည် အဆုံးမဲ့ပြောင်းလဲမှု၊ လှုံ့ဆော်မှုများနှင့် အမှားဖြစ်နိုင်ခြေကို လျစ်လျူရှုကာ အစဉ်အမြဲ ထိခိုက်နစ်နာမှုအဖြစ်သို့…
အာရုံစိုက်မှု (Attention)
အခြားအရာများကို လျစ်လျူရှုထားစဉ် သီးခြားအရာတစ်ခုအပေါ် သတိပြုမိမှုကို စူးစိုက်ထားခြင်း။ အာရုံစိုက်မှုသည် ပေးထားသော အချိန်တစ်ခုတွင် စိတ်က အပြင်းထန်ဆုံး လုပ်ဆောင်သည့်အရာကို ရွေးချယ်သည်။
အောက်သိစိတ် (Subconscious)
သတိပြုမိမှု အတွင်း မရှိဘဲ အတွေး များ၊ ခံစားချက်များနှင့် လုပ်ဆောင်ချက် များကို လွှမ်းမိုးသည့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်စဉ်များဖြစ်သည်။ အောက်သိစိတ်သည် အာရုံစိုက်ထားသော အာရုံစိုက်မှု ၏ ပြင်ပတွင် ပုံစံများ၊ အလေ့အထများနှင့် သင်ယူထားသော တုံ့ပြန်မှုများကို ကိုင်တွယ်ဆောင်ရွက်သည်။
ဥ
ဥပဒေ (Law)
ယုတ္တိဗေဒသည် အမြင့်ဆုံး ဥပဒေဖြစ်သည်။ သင်မလိုလားသည့်အရာကို သူတစ်ပါးအား မပြုလုပ်နှင့်၊ သို့မဟုတ်ပါက သင်၏ ဆန္ဒကို ပမာဏမထားဘဲ ပြစ်ဒဏ်ခံရလိမ့်မည်။ ပြစ်ဒဏ်၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ အချိုးကျ တုံ့ပြန်ဒဏ်ခတ်ခြင်းနှင့် လျော်ကြေးတို့ဖြင့် အပြစ်ကို ဖျက်ရန်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဥပဒေ တစ်ခုလုံးဖြစ်ပြီး၊ ပြောင်းလဲ၍ မရ၊…
ဥပဒေစိုးမိုးရေး (Nomocracy)
အုပ်ချုပ်သူများ သို့မဟုတ် အုပ်စုများ၏ ဆန္ဒဖြင့်မဟုတ်ဘဲ ယုတ္တိဗေဒနှင့် အပြန်အလှန်ဆက်ဆံမှုမှ ဆင်းသက်လာသော ဥပဒေဖြင့် အုပ်ချုပ်ခြင်း။ ဥပဒေစိုးမိုးရေးတွင် စစ်မှန်သော ထိခိုက်နစ်နာမှုကို ကာကွယ်သည် သို့မဟုတ် ပြုပြင်သည့် စည်းမျဉ်းများသာ တရားဝင်ပြီး၊ မည်သည့် ကတ္တား သို့မဟုတ် အာဏာပိုင်မျှ ဥပဒေ၏ အထက်တွင်…
ဥပဒေမဲ့သူ (Outlaw)
ကြွေးမြီအပေါ် အချုပ်အခြာအာဏာရှိသော နစ်နာသူကို—များသောအားဖြင့် လူသတ်မှုဖြင့်—ဖျက်ဆီးပစ်လိုက်သဖြင့် မိမိ၏အပြစ်ကို ပိတ်သိမ်း၍မရတော့သော ကတ္တားတစ်ဦး။ ဥပဒေမဲ့သူ၏ ရွှေဥပဒေသ၏ အကာအကွယ်ကို တောင်းဆိုခွင့်သည် ဆုံးရှုံးသွားပြီ။ သူ့လုပ်ဆောင်ချက်ဖြင့်ပင် အပြန်အလှန်ဆက်ဆံမှုကို ငြင်းပယ်ကြောင်း ပြသခဲ့သည်။…