मनोविषाणू (Mind Virus)

अशी कल्पना किंवा धारणा जी विचारांच्या आडमार्गांचा (भीती, अपराध, ओळख, प्राधिकार किंवा शून्य-बेरीज विचारसरणी) गैरफायदा घेऊन पसरते, तर तर्कशास्त्र, पुरावा किंवा प्रत्यक्ष अनुभव यांकडून होणाऱ्या दुरुस्तीला विरोध करते. मनोविषाणू सत्य असल्यामुळे नव्हे, तर तो ज्या मनांत वसतो त्यांतील चूक-दुरुस्ती बंद पाडत असल्यामुळे टिकतो, बहुधा बळजबरी समर्थनासाठी हानी, अपराध किंवा संमती यांची फेरव्याख्या करून. मनोविषाणू कल्पनांची मुक्त देवाणघेवाण दाबणाऱ्या व्यवस्थांत भरभराटतात आणि खुली चर्चा, खोडण्याजोगेपणा व ऐच्छिक संवाद यांच्या समोर क्षीण होतात.