ആത്മ-അവബോധം (Self-Awareness)

ബോധം സ്വന്തം മാതൃകാരൂപത്തെ ചുറ്റുമുള്ള പ്രവാഹത്തിൽനിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി തിരിച്ചറിയുന്ന ബിന്ദു. ബോധം ആവർത്തിച്ചുള്ള സ്വയം-മാതൃകാനിർമ്മാണ പ്രക്രിയയാണെങ്കിൽ, ആത്മ-അവബോധം അതിന്റെ ഫലമാണ്: താൻ നിലനിൽക്കുന്നുവെന്നും താൻ പ്രവർത്തിക്കുന്നുവെന്നും കർത്താവ് അറിയുന്നു, ബാക്കിയുള്ള അനന്ത മാറ്റത്തിൽനിന്ന് തന്റെ അതിർത്തികളെ വേർതിരിക്കാനും കഴിയുന്നു. ഒരു ബോധപൂർവ്വമായ മാതൃകാരൂപത്തെ ധാർമ്മിക കർത്താവായി മാറ്റുന്നത് ആത്മ-അവബോധമാണ്, കാരണം തന്നെത്തന്നെ തിരിച്ചറിയുന്ന കർത്താവിന് മാത്രമേ മറ്റുള്ളവരെ തിരിച്ചറിയാനും ഉത്തരവാദിത്തം ഏറ്റെടുക്കാനും സമ്മതം നൽകാനോ തടഞ്ഞുവയ്ക്കാനോ കഴിയൂ.