ക്ഷമ (Forgiveness)

ഇര സ്വമേധയാ വിമോചനത്തിലൂടെ ധാർമ്മിക കടം അടച്ചുതീർക്കുന്ന ഒരു നീതിയുടെ രൂപം. ക്ഷമ, ബാക്കിയുള്ള ഏതൊരു നഷ്ടപരിഹാരവും ഒഴിവാക്കുന്നതുവരെ വ്യാപിക്കാം. യഥാർത്ഥ ഇര നിർബന്ധമോ സമ്മർദ്ദമോ മറ്റുള്ളവരുടെ പകരംവയ്ക്കലോ ഇല്ലാതെ സ്വതന്ത്രമായി നൽകുമ്പോൾ മാത്രമേ അത് സാധുവാകൂ. ക്ഷമ ഒരു ദാനമാണ്, ബാധ്യതയല്ല; അത് ആവശ്യപ്പെടാനോ നിർബന്ധനടപ്പാക്കാനോ മറ്റൊരാൾക്കു വേണ്ടി നൽകാനോ കഴിയില്ല.