ബോധം (Consciousness)

മാറ്റത്തിന്റെ ഒരു മാതൃകാരൂപത്തിനുള്ളിലെ ആവർത്തിത സ്വയം-മാതൃകാനിർമ്മാണം. ഒരു കർത്താവിന്റെ മാതൃകാരൂപം തന്നെത്തന്നെയും ചുറ്റുമുള്ള പ്രവാഹവുമായുള്ള അതിന്റെ ബന്ധത്തെയും പ്രതിനിധീകരിക്കാൻ മാത്രം സങ്കീർണ്ണമാകുമ്പോൾ ബോധം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ഇത് ഒരു വസ്തുവോ സമ്മാനമോ അല്ല, ഒരു പ്രക്രിയയാണ്: മാതൃകാരൂപം തത്സമയം സ്വന്തം രൂപാന്തരത്തെ നിരീക്ഷിക്കുകയും ക്രമീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ബോധത്തിൽ അവബോധവും, അനുഭവത്തിന്റെ ഗുണപരമായ ബോധ്യവും, ഇവ രണ്ടിനെയും കുറിച്ച് പ്രതിഫലിക്കാനുള്ള ശേഷിയും ഉൾപ്പെടുന്നു, അത് സ്വതന്ത്ര ഇച്ഛയും ഉത്തരവാദിത്തവും സമ്മതവും സാധ്യമാകുന്ന അടിത്തറയാക്കുന്നു.