ესქატოლოგია (Eschatology)

უკანასკნელ საგანთა შესწავლა: საითკენ მიდის ცივილიზაცია, რა ითვლება დასასრულად და არის თუ არა დასასრული წინასწარ განსაზღვრული თუ არჩეული. ძველი ესქატოლოგია დასასრულს ეპყრობა როგორც ზემოდან მონიჭებულს — განსჯა, ნგრევა ან ხსნა, რომელიც გარესამყაროდან მოდის ისეთი განრიგით, რომელსაც არავინ აკონტროლებს. თანმიმდევრული შეხედულება ამას უკუღმა აბრუნებს. დასასრული არ მიიღება; ის შენდება. რად იქცევა ცივილიზაცია იმ დროისთვის, როცა ერთი რომელიმე სხეული ცხოვრებას წყვეტს, დამოკიდებულია იმაზე, რას ცვლიან, რას სწავლობენ და რას აღადგენენ თავისუფალი ინდივიდები ამასობაში. ნებაყოფლობითი თანამშრომლობის ქვეშ სიმწირე იკლებს, ცოდნა იზრდება, და სისტემები, რომლებიც ადამიანს ცოცხალს ინარჩუნებენ, წლიდან წლამდე უმჯობესდება. სიკვდილი წყვეტს ცხოვრების ფიქსირებულ დასასრულად ყოფნას და ხდება აღდგენის მარცხის რეჟიმი — პრობლემა ტექნიკური მისამართით, და არა ვინმეს მიერ გამოტანილი განაჩენი. კეთილი უწყება არის თავისუფალი ხალხის ესქატოლოგია: დასასრული, რომლისკენაც ცივილიზაცია მიისწრაფვის, არის განუსაზღვრელი სიცოცხლე ყველასთვის, ვინც მის აშენებაში მონაწილეობს. კითხვა გადაინაცვლებს „რა ხდება სიკვდილის შემდეგ?“-დან „კიდევ რამდენი ხანი, სანამ აღარ მოგვიწევს?“-ისკენ.